Tytuł oryginału:

Strong Fathers, Strong Daughters. 

10 Secrets Every Father Should Know

Przekład:

Michał i Katarzyna Głowaccy

Redaktor techniczny:

Ewa Czyżowska

Redakcja i korekta:

Katarzyna Kierejsza

Zofia Smęda

Aneta Tkaczyk

Copyright © by Meg Meeker

Regnery Publishing Inc., Washington DC, 2006

© Copyright for the Polish Edition by Wydawnictwo M, Kraków 2011

ISBN 978-83-7595-306-0

ISBN wersji cyfrowej: 978-83-7595-463-0

Wydawnictwo M

ul. Kanonicza 11, 31-002 Kraków

tel. 12-431-25-50; fax 12-431-25-75

e-mail: mwydawnictwo@mwydawnictwo.pl

www.mwydawnictwo.pl

www.ksiegarniakatolicka.pl

Przedmowa 

Przygotowywałem się właśnie do wyjazdu z moją najstarszą, szesnastoletnią córką na żagle, gdy trafiła do mnie książka MegMeeker. Spojrzałem na tytuł: Mocni ojcowie...? Takim chcę być! ...mocne córki? Tak, zależy mi na tym, by wychować moje cztery córki na silne, mądre kobiety, które dadzą sobie radę z wszelkimi trudami życia. 

Zacząłem czytać książkę, licząc, że znajdzie się w niej jakaś inspiracja, którą wykorzystam od razu w czasie rejsu. Czytałem powoli i uważnie, konfrontując swoje spojrzenie na ojcostwo – spojrzenie ojca i psychologa doradzającego rodzicom – ze spojrzeniem MegMeeker. 

Mój werdykt? Uważam, że warto tę książkę przeczytać i wdrożyć w życie przynajmniej część zawartych w niej wskazówek. 

Jest to książka dla każdego ojca. Dla tego, który ma dobre mniemanie o swoim ojcostwie, ale chce się rozwinąć i udoskonalić, jak i tego, który ma poczucie winy i uważa, że się nie sprawdza w tej roli. MegMeeker nie tworzy niedoścignionego ideału ojcostwa. Nie oceniając cudzego życia, daje praktyczne podpowiedzi także dla ojca, którego córka uciekła z domu, dla ojca-rozwodnika, dla zapracowanego, dla wierzącego, dla ateisty… 

Jakie są mocne strony autorki i główne zalety tej książki? 

Autorka jest kobietą konkretną, odważną i doświadczoną. Dzieli się mądrością, którą zdobywała przez lata. I to się czuje. Ta kobieta może być autorytetem. 

No tak, ale co kobieta i matka może powiedzieć ojcom o wychowaniu? Sam zadawałem sobie to pytanie. Mężczyźnie niełatwo przychodzi rozumieć kobietę, jej potrzeby, nastroje, sposób komunikacji. Własnej żony trzeba się uczyć przez lata. A córka? Najpierw jest małą dziewczynką, potem nastolatką i dojrzewającą kobietą. Zmienność do kwadratu, za którą trudno nadążyć zwłaszcza mężczyźnie. 

Dlatego właśnie największą zaletą książki jest to, że napisała ją kobieta, która sama ma trzy córki i jako pediatra pomaga wielu młodym dziewczętom. Między wierszami można wyczytać, że amerykański pediatra to nie tylko lekarz, ale także dobry psycholog. MegMeeker świetnie pokazuje, co jest ważne w ojcostwie z punktu widzenia córki. Jakie postępowanie ojca jest dla niej dobre i cenne, a jakie nie. Za co będzie ojcu wdzięczna jako kobieta, mimo że na to samo złościła się, będąc dzieckiem czy nastolatką. Na co musi uważać ojciec, żeby nie zostawić w córce trwałej rany. Jak powinien ją kochać, jak chronić i w jakim stopniu jej ufać.

MegMeeker jest więc ekspertem w budowaniu relacji ojca z córką z perspektywy kobiety. Jej zaletą jest też to, że… nie jest Twoją żoną, Czytelniku. Być może Twoja żona także jest ekspertem od Twojej relacji z córką. Wskazówek żony jednak trudniej słuchać niż eksperta, z którym nie wiążą Cię emocje, konflikty, zgiełk codzienności. Taka kobieta ekspert nie powie Ci później: „A nie mówiłam?”… Zresztą niewykluczone, że lektura tej książki pomoże Ci ze zrozumieniem przyjąć część rad, które od dawna słyszysz od swojej żony, a inne uwagi żony ze spokojem odrzucić. 

MegMeeker jest oddanym lekarzem pediatrą. Jej zawód daje okazję do przyglądania się bardzo konkretnym skutkom wychowania i ojcostwa. Trafiają do niej dziewczęta z depresją, anoreksją, chorobami przenoszonymi drogą płciową, młode narkomanki. Meg nie zajmuje się więc tylko chorobami ciała, ale całą szeroką gamą emocji dziewcząt, ich relacji z innymi, ich spojrzeniem na świat. Ponieważ jej pacjentki są niepełnoletnie, Meg poznaje także rodziców. I właśnie lata doświadczeń w gabinecie sprawiły, że zrozumiała wielkość roli ojca w życiu córki. Każdego ojca w życiu każdej córki. Jak istotne może być postępowanie ojca, by uchronić dziewczynę od rozmaitych problemów, i jak kluczowa jest jego obecność i wsparcie, gdy poważne problemy w życiu córki już się pojawiły. 

Wielką wartością książki są liczne przykłady MegMeekers z jej lekarskiej praktyki. Ich bohaterkami są zawsze dziewczynki lub dziewczęta i ich ojcowie. Przykładów jest dużo i są trafne. Wzbudzają zaufanie. Dzięki nim wiadomo, że autorka nie jest gołosłowna, a każda teza jej książki jest poparta doświadczeniem. I to nie tylko doświadczeniem z gabinetu pediatrycznego, ale także własnym, zrodzonym z refleksji nad postępowaniem jej ojca wobec niej i jej męża wobec ich córek. 

Dla mnie, jako mężczyzny i psychologa, kluczową sprawą jest to, czy autor poradnika przeżył to, o czym pisze. Czy jego mądre rady sprawdziły się w jego własnej rodzinie. Po Meg widać, że pisze tak, jak żyje. 

W książce wiele tez jest dokumentowanych odwołaniem do badań naukowych, wskazanych rzetelnymi notkami bibliograficznymi. Część z tych badań znam i mogę potwierdzić, że MegMeeker nie cytuje przypadkowych wyników (w końcu do każdej tezy można znaleźć odpowiednie badania), ale te, które są naprawdę sprawdzone. To, że opisują one rzeczywistość amerykańską, nie powinno przeszkadzać. W globalnej kulturze tendencje i zależności w świecie zachodnim wszędzie są podobne, różnią się jedynie procenty. Wszędzie obecne są zagrożenia i problemy. Różnią się tylko stopniem nasilenia. A dla Ciebie jako ojca nie jest w końcu najważniejsza skala danego zagrożenia, tylko to, by ominęło ono Twoją córkę.

Czytając tę książkę, przygotuj się, że momentami będzie ostro i trudno. Meg to konkretna kobieta. Ma swoje zdanie na każdy temat. I jeżeli uważa, że coś jest naprawdę ważne, nie owija tego w bawełnę. Używa trybu rozkazującego. Jasno mówi, jak w danej sytuacji powinieneś postąpić i czego masz się wystrzegać. 

Styl MegMeeker może Cię niekiedy irytować, wkłada bowiem wiele emocji w to, co pisze. Jaka jest na to rada? Czytać książkę fragmentami. Podobnie jak w małżeńskiej rozmowie pierwszą uwagę żony dość łatwo znieść. Drugi zarzut w tej samej rozmowie jakoś się wytrzyma, ale przy wytknięciu trzeciej sprawy, czwartego błędu traci się w końcu cierpliwość. Dlatego czytaj za jednym razem tyle, ile jesteś w stanie strawić.

A jeśli drażni Cię jakiś rozdział, przeskocz go, czytaj inne. A do tego wróć na końcu. W tej książce jest odwrotnie niż w wielu innych poradnikach. Nie jest napisana tak, że na początku są najciekawsze obserwacje i rady, a dalej już nie. Przeciwnie – dla mnie na przykład najbardziej wartościowa była druga połowa książki.

Piszę ten wstęp jako człowiek od lat zawodowo zajmujący się wychowaniem, pracą z młodzieżą, warsztatami dla rodziców. Prowadzę z tego zakresu badania naukowe, publikuję książki. Chcę uczciwie powiedzieć, że gdy wydawnictwo poprosiło mnie o napisanie wstępu, nie obiecałem, że to zrobię. Nie wiedziałem z góry, czy zgodzę się z autorką – czy moje polskie doświadczenie potwierdzi jej tezy.

Otóż zgadzam się z MegMeeker w dziewięćdziesięciu pięciu procentach. Pozostałe pięć procent to różnice. Być może Ty także nie zgodzisz się ze wszystkim, co tu przeczytasz, nie przyjmiesz wszystkich rad. To nie ma znaczenia. W tej książce jest tyle konkretnych podpowiedzi, że nawet jeżeli jedna trzecia z nich przypadnie Ci do gustu, będzie to ważna zmiana na lepsze w Twoim ojcostwie. Będziesz mocniejszym ojcem. I wychowasz córkę na mocniejszą kobietę. 

Drogie Kobiety – żony i matki. To Wy często pierwsze sięgacie po poradniki. Także te dla mężczyzn. Mam do Was prośbę. Nie używajcie książki MegMeeker jako wałka do bicia męża po głowie. Mężczyznom trudno jest słuchać uwag na tak delikatne tematy jak wywiązywanie się z zadań ojca. Być może i w Waszym małżeństwie jest to drażliwy temat. Spróbuj więc podsunąć tę książkę mężowi bez żadnych złośliwych komentarzy. Zaakceptuj, jeśli nie będzie chciał przeczytać. I jeśli tak się stanie, proponuję, byś sama przeczytała tę książkę, a następnie z namysłem spróbowała wybrać z niej kilka fragmentów, które mogą Twojego mężczyznę podbudować, które możesz wykorzystać, by go pochwalić, docenić jego zaangażowanie, postawę, decyzje w odniesieniu do córki. Skup się na tym, co pozytywne. Wyszukaj na podstawie tej książki mocne strony Twojego męża jako ojca. Może on je ma, a Ty ich nie widzisz? Często jest tak, że to, co złe, widzimy przez szkło powiększające i jest dla nas drażniące, a to, co dobre, traktujemy jako oczywiste i po pewnym czasie przestajemy zauważać… 

Jeśli będziesz umiała znaleźć i powiedzieć mężowi kilka pozytywnych rzeczy na podstawie tej książki, wtedy możesz zrobić następny krok: w odpowiednim momencie, stanowczo, ale z łagodnością, pokazać mu fragment książki dotyczący obszaru, w którym Twoim zdaniem mąż ma sporo do poprawienia. Jeden fragment. Może parę stron tekstu. Twój mąż kocha swoją córkę i chce być dobrym ojcem. Daj mu czas, by przetrawił tę wskazówkę, i koniecznie doceń go, gdy zauważysz, że choć trochę coś w tej sprawie zmienił. I dopóki go za to nie pochwalisz, nie pokazuj mu następnego fragmentu odnoszącego się do jego kolejnej słabej strony. 

Szymon Grzelak

Doktor psychologii, autor poradnika dla rodziców Dziki ojciec. Jak wykorzystać moc inicjacji w wychowaniu (Poznań 2009), autor i realizator cenionego programu profilaktycznego Archipelag Skarbów (www.program.archipelagskarbow.eu), który uczy młodzież mądrego podejścia do miłości, seksu i życia wolnego od uzależnień.

Wstęp

Chwila wytchnienia w pracy, bo do pokoju wchodzi sympatyczny kolega, mistrz w opowiadaniu dowcipów. Wszyscy odwracają wzrok od komputerów, palce przestają stukać w klawiaturę. A on roztacza przed słuchaczami wizję wieczoru w firmie, gdzie znudzeni mężczyźni spoglądają co jakiś czas na zegarek. Wreszcie jeden mówi: „Wychodzę, żona pewnie już położyła dzieci spać”. „A ja jeszcze posiedzę, może wyprowadzi też psa”. Słuchacze parskają śmiechem, ale po chwili cichną. 

Gdy z ogromnym zaciekawieniem czytałam książkę MegMeeker, nachodziły mnie na przemian osobiste wspomnienia oraz refleksje związane z wieloletnią pracą w redakcji „Małego Gościa Niedzielnego”. 

Najstarszy obraz pochodzi z mojego bardzo wczesnego dzieciństwa. Niechcący usłyszałam rozmowę mamy z sąsiadką. Opowiadała z oburzeniem, że rośnie ze mnie spryciara, ponieważ gdy idę z nią do sklepów lub do kościoła, to wciąż narzekam, że bolą mnie nogi, i wymuszam branie na ręce. Tymczasem poprzedniego dnia powędrowałam z ojcem do sąsiedniego miasta, pokonując radośnie kilka kilometrów. Do dzisiaj pamiętam własne zdumienie. Przecież naprawdę bolały mnie nogi, gdy szłam z mamą, a nic mi nie dolegało podczas wędrówki z ojcem. To nie był spryt małego dziecka. MegMeeker tłumaczy to zjawisko. Dowiadujemy się z jej niezwykłego poradnika, że nawet niemowlęta wypadają w testach lepiej, jeśli ojciec angażuje się w opiekę. Dziewczęta mające kochających ojców potrafią być asertywne, a otoczone czułością nie mają problemów z poczuciem własnej wartości i nie szukają zbyt wcześnie bliskości u kolegów. 

Po latach właśnie ojciec pomagał mi najlepiej przy gromadce małych dzieci. Przychodził w środy i bez względu na pogodę ruszali na pola i łąki, wracali wykończeni i szczęśliwi. A dziadek mówił: „Gdy jako bardzo młody mężczyzna zostałem ojcem, to wydawało mi się, że dziecko ogranicza mi dostęp do wszystkiego, co ważne – meczów, koncertów, kolegów, imprez. Jako dziadek już wiem, że to wszystko jest bardzo mało ważne w porównaniu z tym, co możemy z siebie dać małemu człowiekowi”. 

Od kilkunastu lat prowadzę w „Małym Gościu Niedzielnym” rubrykę „Darmowe korepetycje”. Odpowiadam nastolatkom na listy, w których przedstawiają swoje problemy. Nie ma tygodnia, bym nie czytała wynurzeń tego rodzaju: „Moje życie nie ma sensu. Już prawie nic mnie nie cieszy, najchętniej zrezygnowałabym z życia, ale wiem, że nie wolno”. Młode autorki nie radzą sobie z poczuciem pustki, nie widzą wokół siebie powodów do radości, brakuje im entuzjazmu. Takie listy często prowokują do dłuższej korespondencji. Siłą rzeczy poznaję sytuację rodzinną autorek. Dosyć szybko zauważyłam, że problemy z niską samooceną mają nastolatki, które są surowo wychowywane, nie czują w domu wsparcia, które są nieustannie krytykowane. Od kilku lat próbuję wspierać i przekonywać dziewczyny, które się okaleczają. Ich ramiona i uda są regularnie rozdzierane przez cyrkle, nożyczki lub inne narzędzia, a rodzina nie ma o tym pojęcia. I znowu okazuje się, że przyczyna tkwi często w chorych układach rodzinnych. Wyjątkowo często są to dzieci rozwiedzionych rodziców lub córki zasadniczych i oschłych ojców prowadzących życie na pokaz. Od ponad roku coraz więcej listów dotyczy odchudzania. Atakowane przez kulturę masową dziewczyny są przekonane, że staną się popularne, podziwiane i atrakcyjne, jeśli tylko stracą kilogramy. Ten problem dopiero do nas dociera. Tym bardziej pomocna będzie książka, w której bardzo wiele miejsca autorka poświęca temu problemowi. Okazuje się, że najlepszym sposobem, by córka nie cierpiała na zaburzenia w odżywianiu, jest czas spędzany z ojcem, który wie, jak swoje dziecko podbudować, gdy media narzucają bzdurne wzorce. Rozdziały poświęcone temu problemowi pełne są cennych i konkretnych wskazówek. Warto je sobie przyswoić, bo plaga zaburzeń w odżywianiu, na które cierpi wielka liczba nastolatek w USA, szybko dotrze i do nas. 

Czytając tę niezwykle mądrą książkę, wspominałam wciąż moją najwytrwalszą czytelniczkę. Pierwszy raz napisała w gimnazjum. Jej list to był wielki protest przeciwko temu, że tato wyjechał do pracy za granicę, a ona tego nie wytrzyma. Ojciec wrócił przed czasem i wbrew obawom nie tylko dostał pracę, ale założył własną firmę i świetnie prosperuje. Nie podejrzewam, by przeczytał jakiś poradnik na temat wychowania. On po prostu kocha żonę i córki, żyje dla nich i z nimi, spędza z rodziną bardzo dużo czasu, świetnie godzi zwaśnione często kobiety, wprowadzając męskie opanowanie, inny punkt widzenia. Rezultaty są niesamowite – córka nie tylko uczy się rewelacyjnie, ale jest w pełni dojrzała emocjonalnie, nie ma kompleksów, spokojnie przeszła przez dojrzewanie, działa w szkolnym samorządzie, w hospicjum, w lokalnych pismach, potrafi nawet zarabiać, nie miała zachwiania w wierze, z dumą nosi obrączkę Ruchu Czystych Serc i nie ma tematu, którego by z ojcem nie omawiała. Oto fragment jej listu pisanego tuż przed półmetkiem w liceum: 

„Moi rodzice nie są za grosz uciążliwi. Dlatego idą na półmetek, bo mi to wszystko jedno. Nie będę przemycać wódki pod płaszczem, więc co tam. Niech idą i finał. Koleżanki mi zazdroszczą rodziców. I tak ich lubią, że pisały mojemu tacie SMS-y, żeby poszedł na półmetek. Jak się dowiedziały, że pójdzie, to skakały z radości, a on im obiecał, że z nimi zatańczy. Moi rodzice są inni niż ich – z moimi luz, moim mówimy, cośmy głupiego zrobiły, nie musimy niczego ukrywać. One swoim nic nie powiedzą. Moi są jak pogotowie. Córka dzwoni, tato przyjeżdża. Córka ma wrócić, ale jednak zostanie dłużej, to pisze SMS-a i siedzi. Tylko ja ich nigdy nie zawiodłam. Jak się umawiałam, to minutę przed umówioną godziną byłam w domu albo dzwoniłam. A jak mi się coś zmienia, zawsze SMS. No i to, że oni zawsze wiedzą, gdzie jestem, co robię i z kim. Nigdy ich nie oszukałam. Znają moje zasady, wiedzą, że pewnych granic nie przekroczę. Jesteśmy wobec siebie szczerzy”. 

Wzruszające były jej wcześniejsze listy, gdy jako gimnazjalistka biegała z ojcem do sklepów, a widząc rówieśników z piwem w parku, potrafiła zawiadomić straż miejską i dochodziła, kto im sprzedaje alkohol. 

Tak bardzo było mi żal jej rówieśniczki, która przez rok w liceum zmagała się z depresją. Nie potrafiła porozumieć się ze zgorzkniałą mamą, trudno było jej prosić o pomoc ojca, który kilka ulic dalej żyje pochłonięty nową rodziną. Zresztą nigdy nie mieli kontaktu, odszedł, gdy była mała. Udało się ją namówić, by poszła do specjalisty, który udzielił skutecznej pomocy. 

Bardzo chętnie odpowiadam na listy, w których nastolatki skarżą się, że rodzice nie pozwalają im późno wracać do domu, kontrolują ich życie. Pewnie, że czasami przesadzają z nadopiekuńczością lub rygorem czy też hamowaniem rozwoju. Ale mogę wówczas spokojnie tłumaczyć, że autorki mają odpowiedzialnych rodziców, którzy kochają swoje dziecko i chcą dla niego samego dobra. Czas szybko płynie i samodzielność nadejdzie, czy tego rodzice chcą, czy też nie. 

Książka MegMeeker powinna się znaleźć w każdym domu. Jest bowiem bardzo życiowa i w przystępny sposób pokazuje ojcom, jak wielki jest ich wpływ na życie córek. Nie jest to teoria oddalona od życia, nie jest to poradnik wyłącznie dla młodych ojców, którzy dopiero wchodzą w nową rolę. Autorka świetnie zna życie, jest doświadczoną lekarką, matką czworga dzieci, żoną, przez wiele lat studiowała relacje między ojcami i córkami, badała wpływ roli ojca na życie córki. Widzi, jak bardzo współczesny świat eliminuje ojca z życia rodziny, ograniczając jego rolę do kwestii finansowych. W kolejnych rozdziałach poznajemy problemy, z którymi zetknie się każda nastolatka i z którymi poradzi sobie, o ile wesprze ją w tym ojciec. Rola, którą proponuje ojcom MegMeeker, nie jest niczym nowym. To powrót do początku, do dzieła stworzenia, bo to Bóg powołał nas do życia w rodzinie i dla rodziny. Zadania ojca absolutnie nie przekraczają możliwości mężczyzn, o czym ich autorka sugestywnie przekonuje, dodając otuchy. 

Są rozdziały, które polski czytelnik przyjmie jako oczywiste. Bez względu na kraj każdy zmaga się z nastolatką, która testuje wytrzymałość rodziców, która prowokuje, bo tylko sprawdza, czy jest dostrzegana w rodzinie, czy ojciec kocha ją bezwarunkowo. Pełne konkretów są rozdziały poświęcone korzystaniu z Internetu, telefonów, czytaniu kolorowej prasy, oglądaniu seriali. Na mnie szczególne wrażenie zrobiły rozważania na temat pokory i przekazywania wiary. Autorka definiuje pokorę jako widzenie siebie w prawdzie. Tylko taka pespektywa pozwoli rozwijać talenty, ale też przyjąć własne ograniczenia. Chroni przed obsesyjnym kręceniem się wokół samych siebie, do czego nakłania młodych ludzi kultura masowa. Gdy marketingowcy będą pchali nastolatki w stronę próżni, ojcowie znajdą w sobie moc, by je przekonać, że są wartościowe. 

Są w tej książce rozdziały, które polski czytelnik przeczyta ze zdumieniem, może ze zgrozą. Bo pewne zachowania, normy i zwyczaje jeszcze do nas nie dotarły. Jednak świat stał się globalną wioską i nastąpi to bardzo szybko. Przecież jeszcze niedawno słuchaliśmy ze zgorszeniem o luźnych związkach, w których żyły dzieci naszych zagranicznych znajomych i krewnych, nie mając zamiaru zawierać ślubu. MegMeeker dokładnie analizuje zgubny wpływ nauczania o seksie w młodszych klasach szkół podstawowych oraz upowszechnienia swobody seksualnej wśród nastolatków. U nas rodzice wciąż jeszcze starają się decydować o tym, czego uczy się ich dzieci. Autorka posługuje się konkretnymi liczbami, by pokazać, jak odwrotny do zamierzonego skutek odnosi zbyt wczesne i brutalne uświadamianie dzieci. Od kiedy u nas gimnazja stały się miejscem, gdzie zbiera się młodzież w najtrudniejszym etapie rozwoju, nastąpiło przesunięcie wieku inicjacji seksualnej. Bywają środowiska, w których trzeba mieć partnera i trzeba współżyć, bo tylko wtedy zajmuje się wysoką pozycję w grupie. Problem ten, u nas nowy, dobrze znany jest w USA i autorka daje bardzo wiele konkretnych rad. Nie matka, lecz właśnie ojciec jest tą osobą, która może sprawić, że dziewczyna nie podejmie pochopnie współżycia, a tym samym ochroni się przed depresją. Za oceanem ogromna liczba nastolatek cierpi bowiem na depresję z powodu zbyt wczesnego rozpoczęcia współżycia, które nie daje im żadnej radości, do którego są zmuszane przez presję rówieśników. Brzmi to dla nas wciąż jeszcze nieprawdopodobnie, ale stanie się problemem naszych rodzin szybciej, niż się tego spodziewamy. 

MegMeeker pisze z pozycji naukowca, lekarza praktyka, z pozycji matki i żony. Bywa chłodna, a czasami ponoszą ją emocje. Ale jak się ich pozbyć, jeśli walczy się o tak wysoką stawkę, jaką jest życie naszych dzieci? Autorka przekonuje, że współczesny ojciec powinien stanąć pomiędzy kulturą masową a córką i nie pozwolić, by media ją ukształtowały. Na każdej stronie autorka przekonuje ojców, że to zadanie nie jest ponad ich siły, że warto poświęcić osiemnaście lat życia, by pomóc własnemu dziecku i podołać swojej odwiecznej roli, do której każdy ojciec został powołany i odpowiednio przez Boga wyposażony w takie a nie inne cechy. Podczas lektury przypomniała mi się przeczytana kiedyś krótka informacja, że pod koniec lat trzydziestych XX wieku w przemysłowym okręgu Anglii zaobserwowano wyjątkowo dużą liczbę bardzo zdolnych i inteligentnych uczniów. Gruntowne badania wykazały, że przez pierwsze lata ich życia ojcowie byli bezrobotni. Siłą rzeczy spędzali wiele czasu w rodzinie. Mimo ograniczeń finansowych dali dzieciom coś o wiele cenniejszego. To ma na myśli MegMeeker, pisząc: „Gdy jesteś przy niej, twoja córka stara się wypaść jak najlepiej. Gdy uczysz ją czegoś, szybciej przyswaja wiedzę. Gdy kierujesz nią, nabiera pewności siebie. Gdybyś zdawał sobie w pełni sprawę, jak głęboki masz wpływ na życie i osobowość twojej córki, byłbyś sparaliżowany lękiem i odpowiedzialnością. Masz wpływ na całe jej życie, ponieważ ona daje takie prawo tylko tobie – i żadnemu innemu mężczyźnie na świecie”.

Iza Paszkowska redaktorka „Małego Gościa Niedzielnego”

Od autorki

We wrześniu 1979 roku mój ojciec wypowiedział zdanie, które na zawsze zmieniło moje życie. Kilka miesięcy wcześniej ukończyłam szkołę Mt. Holyoke College, a moje podania o przyjęcie na medycynę były ciągle odrzucane, zastanawiałam się więc nad realizacją jakiegoś planu awaryjnego. Pewnego wieczoru, idąc po schodach do sypialni, usłyszałam tatę rozmawiającego przez telefon. Było to o tyle niezwykłe, że mój ojciec nie był specjalnie gadatliwym człowiekiem, dlatego rozmowa telefoniczna trwająca dłużej niż minutę była z pewnością faktem godnym odnotowania. Zatrzymałam się przed uchylonymi drzwiami jego gabinetu i słuchałam.

– Tak... – mówił. – Dzieci naprawdę szybko dorastają, prawda? Muszę ci koniecznie powiedzieć, że moja córka Meg w przyszłym roku zacznie studia w akademii medycznej, chociaż nie jest jeszcze całkiem pewna w której.

Poczułam mocniejsze bicie serca, myślałam, że zemdleję. Co on wygaduje? Akademia medyczna? Przecież dostałam kilka listów odmownych. Idę do akademii medycznej w przyszłym roku?Jak on może tak mówić? Czy jest coś, o czym nie wiem?

Te słowa nie zmieniły biegu mojego życia. Ale ton jego wypowiedzi, jego zaangażowanie i całkowite przekonanie zrobiły na mnie ogromne wrażenie. Mój ojciec wierzył w moje możliwości bardziej niż ja sama. Nie tylko wierzył, ale sam będąc lekarzem, zaryzykował swoją reputację przed znajomym.

Wycofałam się spod drzwi, a moje serce biło jeszcze szybciej. Byłam poruszona i podekscytowana, ponieważ pewność mojego taty dała mi nadzieję. Studia medyczne to było moje marzenie od wielu lat. I oczywiście jesienią 1980 roku zaczęłam je, właśnie tak jak zapowiedział to mój ojciec. Tata dzwonił do mnie od czasu do czasu i dopytywał o szczegóły moich zajęć. Czy daję sobie radę z anatomią ogólną? Czy spędzam wystarczająco dużo czasu nad histologią? Czy potrzebuję jakichś pomocy naukowych? Moja odpowiedź nie miała znaczenia – i tak pakował je i przesyłał do akademika, abym mogła zająć się jakąś pożyteczną pracą w piątkowe wieczory, które – rzecz jasna – miały być przeznaczone na gorliwą naukę.

Nie zrozumcie mnie źle. Mój ojciec nie był człowiekiem, który chciał koniecznie żyć życiem swoich dzieci. W rzeczywistości wiele razy zniechęcał mnie do wyboru medycyny, ponieważ dokładnie przewidział problemy związane z opieką zdrowotną. Ale ja marzyłam o tym, aby zostać lekarzem. Czy chciałam pójść na medycynę, aby go zadowolić? Nie. Nie musiałam tego robić. Chciałam studiować medycynę, ponieważ naprawdę pragnęłam zostać – tak jak jego przyjaciel – chirurgiem ortopedą. Lekarz ten pozwalał mi przychodzić na salę operacyjną i całymi godzinami przyglądać się jego pracy. Była to najciekawsza rzecz, jaką kiedykolwiek widziałam, i sama bardzo chciałam też umieć to robić.

Mój ojciec wlał w moje serce pewność. Ponieważ uważałam go za absolutnego giganta tak w medycynie, jak i w naszym domu, wiedziałam, że ma rację. Nieważne było, co powiedział, po prostu uważałam, że ma rację.

Ale tata dał mi też wiarę w samą siebie. Przekazał mi, sama nie wiem jak, że jestem w stanie osiągnąć, cokolwiek tylko zechcę. Mówił, że co prawda podczas jego studiów medycznych nie było zbyt wielu dziewcząt, jednak należały do najlepszych studentów. Skoro one były dobre, mogłam być i ja.

Mój tata zawsze starał się zapewniać mnie o swojej niezmiennej miłości. Był człowiekiem dość osobliwym: cichym, mało towarzyskim, a zarazem niezwykle zdolnym. Opublikował dużo artykułów w czasopismach medycznych w wielu krajach i żartował, że tylko tacy dziwacy jak on zostają patologami. Niemniej jednak kochał mnie. Byłam jego córką, a to oznaczało coś niezwykłego. Czy powtarzał mi to często? Nie. Nie mówił zbyt wiele. Jednak wiedziałam o tym, gdyż słyszałam, jak razem z mamą rozmawiali o mnie z troską. Widziałam, jak płakał, gdy mój brat i ja wyjeżdżaliśmy z domu do college’u. Wiele razy kibicował mi w zawodach sportowych – choć pewnie co najmniej tyle samo rozgrywek przegapił. Ale to nie miało znaczenia – był przekonany, że osiągam wspaniałe wyniki w sporcie. (Uważał, że jestem o wiele lepsza, niż byłam w rzeczywistości, ale akurat tego nie chciałam zbytnio prostować). Wiedziałam, że mnie kocha, ponieważ organizował wspólne wakacje dla całej naszej rodziny. Wtedy tych wyjazdów nie cierpiałam, szczególnie jako nastolatka, ale i tak musiałam jechać. Mój ojciec zdawał sobie sprawę z czegoś, o czym ja jeszcze nie miałam pojęcia. Wiedział, że powinniśmy razem spędzać czas: razem na obozie, razem w kuchni, razem na szlaku turystycznym i razem w kajaku.

Mój tata bardzo mnie chronił – do tego stopnia, że często byłam zbyt zakłopotana, aby umówić się z kimś na randkę. Był myśliwym i starał się, aby moi chłopcy o tym pamiętali. Przy wejściu do domu mogli zobaczyć zawieszoną głowę łosia i oczywiście musieli się dowiedzieć, kto go upolował. On wydawał się sobie zabawny – ja byłam bardzo zmieszana. Ale chronił mnie – niekoniecznie przed agresywnymi chłopakami czy innymi potworami, lecz przede mną samą. Byłam młoda i zbytnio ufałam ludziom, a on zdawał sobie z tego sprawę wcześniej niż ja.

Mój ojciec nie był szczególnie rozmowny i często nie słuchał uważnie innych. Czasami bywał roztargniony i nieobecny. Gdy byłam na studiach medycznych, biegaliśmy razem, a on zadawał mi wciąż te same pytania. Nigdy nie słuchał odpowiedzi – zawsze, zawsze myślał o czymś innym. Niewiele mnie to obchodziło – po prostu powtarzałam to samo.

Moja mama słuchała nas z dużo większym zaangażowaniem niż tata, ale wiedziałam, kogo mogę poprosić o pomoc w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia – tatę. Był twardy, był poważny, mocno nas kochał i za najważniejsze swoje zadanie uważał troskę o rodzinę. Naprawdę dobrze się nami opiekował.

Mój ojciec jest już dziś starszym człowiekiem i teraz to raczej ja opiekuję się nim niż on mną. Wiem jednak, co i jak robić, ponieważ on mnie tego nauczył. Już nie biegamy razem. Skolioza zmusza go do powolnego człapania, jego kręgosłup przypomina wielką literę „C”. Ciągle powtarza swoje pytania, nie dlatego że myśli o czymś innym, tylko pamięć go zawodzi. Ma na głowie zaledwie kilka kosmyków białych włosów, ale jego ekscentryczność, jego skłonność do samotności i jego miłość do mnie pozostają takie same. Jest dobrym człowiekiem.

Ojcowie – także wy w większości jesteście dobrymi ludźmi, ale znajdujecie się pod ogromnym wpływem kultury, która nie troszczy się o was, która wyśmiewa wasz autorytet w rodzinie, neguje istotę ojcostwa i próbuje w waszych własnych oczach rozmyć rolę, którą macie odgrywać. Chcę wam, ojcom, powiedzieć, że możecie zmieniać życie innych tak, jak mój ojciec zmienił moje. Jesteście urodzonymi liderami i wasze rodziny zwracają się do was, szukając cech, które tylko wy, jako ojcowie, macie. Tato, zostałeś stworzony nie bez przyczyny, a twoja córka szuka w tobie przewodnika, jakiego nie może znaleźć w nikim innym.

Słowa, które wypowiadasz, wszystko, co komunikujesz uśmiechem i co wprowadzasz jako reguły obowiązujące w waszej rodzinie, ma nieskończony wpływ na życie twojej córki.

Chciałabym, abyś popatrzył na siebie jej oczami. I to nie ze względu na nią, ale ze względu na siebie, ponieważ jeśli mógłbyś zobaczyć siebie takim, jakim ona cię widzi, choćby przez dziesięć minut, twoje życie zmieniłoby się całkowicie. Dla dziecka rodzice są centrum świata: jeśli mama jest szczęśliwa, będziesz miał dobry dzień; jeśli tata jest zdenerwowany, przez cały dzień w szkole będzie cię bolał brzuch.

Świat twojej córki jest mniejszy niż twój – nie tylko fizycznie, ale także emocjonalnie. Jest bardziej kruchy i delikatny, ponieważ jej charakter właśnie się formuje, jak ciasto na stolnicy. Każdego dnia twoje ręce biorą ją i wykładają na stolnicę, aby zacząć ugniatanie od nowa. W zależności od tego, jak to robisz – dzień po dniu – taką ją uformujesz.

Ty i ja jesteśmy już ukształtowani – i jesteśmy twardzi. Życie nas poraniło, obchodziło się z nami łagodnie lub też prawie nas zabiło. Ale przeżyliśmy, nie dlatego że nasi rodzice nas kochają, ale ponieważ odczuliśmy potrzebę posiadania kogoś – przyjaciela, małżonka lub dziecka – kto by się o nas ciągle troszczył. Dzięki temu, że istnieje taka osoba, która o nas dba, mamy siłę każdego ranka wstać z łóżka.

Twoja córka wstaje codziennie rano, ponieważ ty istniejesz. Byłeś tu przed nią i powstała dzięki tobie. Ty jesteś centrum jej małego świata. Przyjaciele, członkowie rodziny czy nauczyciele mają na nią pewien wpływ, ale nie uformują jej charakteru. Zrobisz to ty, gdyż jesteś jej tatą.

Ojcowie, jesteście o wiele potężniejsi, niż wam się wydaje. Celem, który miałam przed sobą, gdy pisałam tę książkę, było ukazanie wam sposobów oddziaływania na życie waszych córek. Dzięki temu ich życie stanie się zauważalnie bogatsze, bardziej fascynujące i przyniesie obfitsze owoce. Idee przedstawione na następnych stronach są bardzo proste, ale wszyscy wiemy, jak trudno jest wprowadzać w życie proste prawdy. Wiemy, że powinniśmy kochać mocniej, być cierpliwsi, odważniejsi czy rozważniejsi, wierniejsi. Ale czy możemy tacy być?

Po części jest to kwestią punktu widzenia. Okazywanie miłości twojej córce może ci się wydawać skomplikowane, ale dla niej jest to bardzo proste. Bycie bohaterem dla własnej córki jest wyzwaniem, ale w rzeczywistości może być całkiem łatwe. Chronienie jej czy uczenie o Bogu, o seksualności czy pokorze w życiu nie wymaga ukończenia studiów psychologicznych. To po prostu oznacza bycie tatą.

Omawianych cech ojcostwa nie wybrałam przypadkowo. Obserwowałam wasze córki i słuchałam ich przez wiele lat i wiem, co o was mówią. Rozmawiałam z wieloma ojcami. Leczyłam córki i doradzałam całym rodzinom. Przekopywałam się przez publikacje z dziedziny psychiatrii, pediatrii, badania naukowe, periodyki psychologiczne i publikacje religijne. To wszystko było częścią mojej pracy. Ale wierzcie mi, że żadne badania ani diagnozy zawarte w książkach, żadne poradniki nie mogą zmienić życia młodej dziewczyny tak bardzo jak kilka spotkań z ojcem. Żadne.

Z punktu widzenia twojej córki nigdy nie jest za późno na umacnianie jej relacji z tobą. Nabierz więc odwagi. Twoja córka oczekuje na twoje kierownictwo i na wsparcie; chce i potrzebuje mocnej więzi z tobą. Ta książka pokaże ci, jak wzmocnić tę więź albo ją odbudować i jak ją wykorzystać, aby dobrze ukształtować życie twojej córki – i twoje.

Rozdział 1 Jesteś najważniejszym mężczyzną w jej życiu

Mężczyźni. Dobrzy mężczyźni. Potrzebujemy was. My wszystkie – matki, córki i siostry – potrzebujemy waszej pomocy w wychowywaniu zdrowych kobiet. Potrzebujemy waszej męskiej odwagi i mądrości, ponieważ wy – ojcowie – bardziej niż ktokolwiek inny macie wpływ na życie waszych córek.

Twoja córka wymaga od ciebie twojej najlepszej cząstki: twojej siły, inteligencji i wytrzymałości. Dopomina się o twoją uwagę, zrozumienie i pewność siebie. Potrzebuje ciebie.

Młode dziewczęta nie powinny wzrastać bez waszego wsparcia, ojcowie. Jeśli jesteś gotów być przewodnikiem swojej córki i stanąć pomiędzy nią a współczesną kulturą, która ją zatruwa, jeżeli zapewnisz swojemu dziecku bezpieczne miejsce w życiu, zasłużysz na hojną nagrodę. Doświadczysz miłości i szacunku swojego dziecka. Będziesz czuł dumę, satysfakcję i radość, których nigdzie indziej nie zaznasz.

Już ponad dwadzieścia lat pracuję jako lekarz pediatra. Przychodzą do mnie po poradę dziewczęta, które często nie zaznały ojcowskiej miłości. Słucham ich, przepisuję im antybiotyki, środki na depresję albo na pobudzenie i wiem, jak bardzo tym dziewczętom brakuje ojców. Przez wiele długich godzin wysłuchuję ich opowieści o tym, jak wymiotują w szkolnych łazienkach, aby stracić na wadze. Wiem, że czują się zmuszone akceptować napawające je obrzydzeniem techniki seksualne po to, aby zatrzymać przy sobie swoich chłopaków. Uciekają z lekcji tenisa, wagarują, robią sobie na ciele tatuaże z inicjałami albo przedstawiające symbole okultystyczne po to, aby zwrócić na siebie uwagę swoich ojców. Czy wiesz, co dzieje się z twoją córką, gdy cię widzi i rozmawia z tobą? Gdy wchodzisz do pokoju, ona staje się inna. Wszystko w niej się zmienia: jej spojrzenie, usta, gesty. Córki nigdy nie zachowują się obojętnie w obecności swoich ojców: ich twarze się rozświetlają – albo płaczą. Obserwują was bardzo uważnie. Słuchają waszych słów. Mają nadzieję pochwycić waszą uwagę i oczekują na nią w napięciu – albo w rozpaczy. Potrzebują gestu akceptacji i zachęty, a nawet tylko prostej wymiany spojrzeń, aby upewnić się, że troszczycie się o nie i jesteście gotowi im pomóc.

Gdy jesteś przy niej, twoja córka stara się wypaść jak najlepiej. Gdy uczysz ją czegoś, szybciej przyswaja wiedzę. Gdy kierujesz nią, nabiera pewności siebie. Gdybyś zdawał sobie w pełni sprawę, jak głęboki wpływ masz na życie i osobowość twojej córki, byłbyś sparaliżowany lękiem i odpowiedzialnością. Masz wpływ na całe jej życie, ponieważ ona daje takie prawo tylko tobie – i żadnemu innemu mężczyźnie na świecie.

Wielu ojcom (szczególnie nastolatek) wydaje się, że niewiele mają do powiedzenia na temat kształtowania charakteru swoich córek. Wydaje im się, że ich wpływ jest z pewnością znacznie mniejszy niż rówieśników czy popkultury; sądzą, że ich córki muszą same ukształtować sobie życie. Jednakże twoja córka żyje w świecie całkowicie innym od tego, w którym ty dorastałeś: ten świat jest mniej przyjazny, moralnie rozchwiany, a nawet otwarcie niebezpieczny. Każda mama wie, jak trudno znaleźć w sklepach ładne i skromne ubrania dla dziewczynek powyżej sześciu lat. Wiele sieci handlowych stara się sześcio-, siedmiolatki ubrać tak, aby wyglądały jak trzynasto- czy czternastolatki zamierzające uwieść starszych od siebie chłopaków. Twoja córka wejdzie w okres dojrzewania wcześniej niż dziewczyny dwa pokolenia temu (a chłopcy będą obserwować, jak rosną jej piersi, nawet już od dziewiątego roku życia). Zetknie się ze scenami o podtekstach erotycznych (a często nawet z pornografią) w kolorowych magazynach czy w telewizji, zanim ukończy dziesięć lat, niezależnie od tego, czy zgadzasz się na to, czy też nie. Dowie się, co to jest HIV i AIDS już w szkole podstawowej – prawdopodobnie nauczy się także, jak są one przekazywane.

Gdy mój syn był w czwartej klasie  , w małej szkole parafialnej, nauczycielka zadała wszystkim pracę domową. Każdy uczeń miał za zadanie wybrać z przygotowanej listy chorób zakaźnych jedną i przygotować prezentację na jej temat. Mój syn wybrał HIV i AIDS – wybór dość oczywisty, bo jest to choroba, o której mówi się wszędzie. Przeczytał więc o wirusie i o zastrzykach, a także o lekarstwach, którymi się go zwalcza. Odebrałam go po lekcjach ze szkoły i po drodze zatrzymaliśmy się w sklepie spożywczym. Gdy parkowałam samochód, syn zaczął opowiadać mi o swoich odkryciach. W pewnym momencie powiedział: 

– Mamo, czegoś tu nie rozumiem. Wiem, że HIV jest naprawdę niebezpieczny i że ludzie, którzy zachorują na AIDS, umierają. Rozumiem, jak mężczyzna i kobieta mogą go sobie nawzajem przekazać, ale o co chodzi z przekazywaniem sobie tego między mężczyznami? Naprawdę nie wiem, jak to jest możliwe.

Wzięłam głęboki oddech. Nie jestem bynajmniej osobą pruderyjną. Jestem lekarzem i przywykłam do rozmów z pacjentami o chorobach wenerycznych i zagrożeniach dla zdrowia i życia z nimi związanych. Wierzę też, że wszystkich pacjentów należy traktować równo, niezależnie od tego, czy są heteroseksualni, czy też homoseksualni. Jednak w tym momencie poczułam się zakłopotana: z psychologii dziecięcej wiedziałam, że mój syn jest jeszcze zbyt mały, aby opisywać mu ze szczegółami różne akty seksualne (poza prostym współżyciem). Czymś innym było uświadomienie go, jak poczynają się dzieci, a czymś zupełnie innym opowiadanie mu o perwersjach seksualnych, których nie był w stanie zrozumieć i z którymi nie powinien mieć w ogóle do czynienia. Poczułam, że jego prawo do niewinności zostało naruszone. Nigdy nie zatrzymywałam dla siebie różnych informacji, ponieważ wiedza jest ważna, jednakże musi ona być przekazana w odpowiednim czasie. Szokowanie dzieci jest bardzo szkodliwe, łamie ich zdrowe poczucie wstydu i skromności. W ich wypadku skromność pełni również funkcje ochronne. Tam, na parkingu przed sklepem, odpowiedziałam synowi na postawione pytanie tak łagodnie, jak tylko mogłam, jednakże moje dziecko było i miało prawo być zdegustowane. Wiedza i obrazy, jakie powstały w jego umyśle, nauczyły go czegoś, czego nie chciał wiedzieć i na co nie był i nie mógł być przygotowany w swoim wieku. W dzisiejszym świecie my, dorośli, nie pozwalamy dzieciom być dziećmi. Wprowadzamy je siłą w świat, który nawet nasi rodzice czy dziadkowie określiliby jako przesycony pornografią.

W piątej czy w szóstej klasie twoja córka pewnie usłyszy od rówieśników, co to jest seks oralny. Nie będzie zawstydzona, używając słowa „prezerwatywa”, będzie też wiedziała, jak ona wygląda, ponieważ zobaczy ją albo w telewizji, albo w szkole. Wielu nauczycieli w dobrej wierze mówi otwarcie i szczerze o seksie, starając się koniecznie przełamać pewien stereotyp, według którego dorośli nie rozmawiają z dziećmi o aktywności płciowej. Problem polega na tym, że wielu instruktorów uczących o zdrowiu seksualnym ma żałośnie nieaktualne materiały edukacyjne – i nie jest to ich winą. Negatywną rolę w tym wypadku odgrywają także różnego rodzaju celebrycii gwiazdy ekranu. Na przykład jakiś czas temu Sharon Stone starała się przekonać amerykańskich nastolatków, że zamiast współżyć w sposób „tradycyjny”, powinni uprawiać raczej seks oralny, ponieważ – o ile rozumiem – według niej jest to bezpieczniejsze. Nie wiem, czy sławna Sharon Stone zdaje sobie sprawę z tego, że każdą bez wyjątku chorobą przenoszoną drogą płciową można się także zarazić w trakcie seksu oralnego. Wątpię. Z pewnością wydawało jej się, że jest pionierem nowej ery edukacji seksualnej, ale problem polega na tym, że jej wiadomości są nieaktualne i że nie zadała sobie trudu, aby zapoznać się z faktami naukowymi. Ona nie dostrzega tego, co my, lekarze, obserwujemy na co dzień. Niestety, ona i osoby jej podobne wywierają ogromny wpływ na miliony nastolatków, mieszając im w głowach swoimi wypowiedziami na temat „bezpiecznego seksu”, który tak naprawdę nie jest bezpieczny.

Nauczyciele w większości szkół także nie są dobrze zaznajomieni z tą tematyką. Wiedzą, że duża część młodzieży jest aktywna seksualnie i że wielu rodziców po prostu nie wie, co robią ich pociechy. Jednakże nauczyciele opierają się na rządowych programach nauczania, machina biurokratyczna zaś posuwa się do przodu wolniej niż wiedza medyczna. Ponadto programy rządowe zwykle nie wykorzystują badań naukowych, lecz tworzone są zgodnie z zasadami politycznej poprawności, z którymi większość rodziców niekoniecznie się zgadza.

W USA rządowe programy edukacji seksualnej są ogólnie zgodne ze wskazówkami opracowanymi przez Radę ds. Informacjii EdukacjiSeksualnej (Sexuality Information and Education Council – SIECUS). Rada ta jest doradczą organizacją non profit i chce „pomagać dzieciom w wykształceniu pozytywnego spojrzenia na ludzką seksualność, zapewnić im odpowiednie wiadomości i nauczyć umiejętnego dbania o swoje zdrowie seksualne, a także pomóc im nabyć umiejętności potrzebne do podejmowania decyzji obecnie i w przyszłości”. Drodzy rodzice, zapoznajcie się z treścią obowiązujących podręczników szkolnych, abyście wiedzieli, czego wasze dziecko może się dowiedzieć w szkole.

Tematy poruszane w grupach dzieci w wieku od pięciu do ośmiu lat (od przedszkola do drugiej klasy):

* Dotykanie i pocieranie własnych narządów płciowych, aby poczuć przyjemność, nazywa się masturbacją.

* Niektórzy mężczyźni i kobiety są homoseksualni, to znaczy, że pociągają ich i zakochują się w osobach tej samej płci (to znajduje się w podręczniku dla starszych dzieci).

Dla dzieci w wieku od dziewięciu do dwunastu lat (od trzeciej do szóstej klasy):

* Masturbacja jest często pierwszym sposobem osiągnięcia przyjemności seksualnej.

* Życie seksualne z inną osobą zwykle oznacza coś więcej niż tylko współżycie płciowe.

* Aborcja (w USA) jest legalna do pewnego etapu ciąży.

* Relacje miłości homoseksualnej mogą być tak samo satysfakcjonujące jak relacje miłości heteroseksualnej (to znajduje się w podręczniku dla starszych dzieci).

Dla dzieci w wieku od dwunastu do piętnastu lat (od szóstej do dziesiątej klasy  ):

* Masturbacja, uprawiana samemu lub z partnerem, jest jednym ze sposobów, w jakie ludzie mogą się cieszyć swoją seksualnością i wyrażać ją bez ryzyka zajścia w ciążę lub zachorowania na chorobę przenoszoną drogą płciową, w tym AIDS.

* Życie seksualne z inną osobą zwykle oznacza różne rodzaje aktywności seksualnej.

* Przeprowadzenie legalnej aborcji rzadko ma wpływ na ewentualne trudności z zajściem w ciążę i urodzeniem przez kobietę donoszonego, zdrowego dziecka. 

* Ludzie obu płci i różnych orientacji seksualnych mogą doświadczać problemów w życiu seksualnym.

* Niektóre rodzaje aktywności seksualnej między partnerami obejmują: całowanie, dotykanie, pieszczenie i masowanie narządów płciowych oraz współżycie oralne, waginalne lub analne.

* Środki antykoncepcyjne niewymagające recepty lekarskiej to: męskie i żeńskie prezerwatywy, pianki, żele oraz czopki.

* Młode osoby mogą nabyć środki antykoncepcyjne niewymagające recepty w aptece, sklepie spożywczym, supermarkecie itp.

* W większości stanów USA młode osoby mogą uzyskać od lekarza recepty na środki antykoncepcyjne bez konieczności wiedzy i zgody rodziców.

* Zarówno mężczyźni, jak i kobiety mogą cieszyć się dawaniem i otrzymywaniem przyjemności seksualnych.

Dla dzieci w wieku od piętnastu do osiemnastu lat (od dziesiątej do dwunastej klasy  ):

* Niektóre rodzaje aktywności seksualnej między partnerami obejmują: całowanie, dotykanie, rozmawianie, pieszczenie, masowanie, wspólne cieszenie się literaturą lub sztuką erotyczną, wspólne kąpiele lub branie prysznica oraz współżycie oralne, waginalne lub analne.

* Niektóre osoby używają zdjęć, filmów lub literatury erotycznej, aby wzmocnić swoje fantazje seksualne – zarówno samodzielnie, jak i z partnerem.

* Niektóre fantazje seksualne mogą zawierać tajemnicze lub zakazane elementy.

* Ludzie są w stanie znaleźć twórcze i zmysłowe sposoby, aby włączyć antykoncepcję do swojej relacji seksualnej  .

Chciałabym być dobrze zrozumiana. Nie interesuje mnie to, co ze swoim życiem seksualnym robią ludzie dorośli. Jestem jednak po stronie dzieci i tego typu podręcznikowe instrukcje bardzo mnie martwią – mam nadzieję, że ciebie także. Po pierwsze, nie mają one nic wspólnego z wiedzą naukową. Dzieci mogą przenosić i przenoszą choroby weneryczne poprzez wzajemną masturbację i seks oralny. Na przykład wirus herpesoraz wirus HPV (wirus brodawczaka ludzkiego – ang. Human Papillomavirus) są przenoszone poprzez dotykanie dowolnych błon śluzowych. Po drugie, te wskazówki starają się normalizować zachowania, które nie są normalne. Fantazje seksualne z elementami tajemniczymi i zakazanymi? Czy to nie jest przypadkiem reklama materiałów pornograficznych o charakterze perwersyjnym? Po trzecie, te wskazówki kierują dzieci w stronę zachowań, które nie są normalne w ich wieku. Zwróć uwagę na przekaz ostatnich zdań, które mówią wprost: jeśli chcesz osiągnąć seksualne spełnienie, my podpowiemy ci, jak masz to zrobić. Po czwarte, powyższe instrukcje zachęcają do praktyk (np. seks analny), które są same w sobie bardzo niebezpieczne. Po piąte, jakąkolwiek miałoby się opinię na temat aborcji, mylące jest – najdelikatniej mówiąc – stwierdzenie o rzekomym braku wpływu tak poważnej i niebezpiecznej operacji nie tylko na organizm i płodność dziewczyny, ale także na jej umysł i emocje.

W szkole podstawowej twoja córka dowie się, co to są narkotyki, a także ostrzeże się ją przed niebezpieczeństwem, którym jest wąchanie kleju. Dowie się, dlaczego nie powinna palić marihuany, a także jak szkodliwe są dla niej papierosy. W domach swoich przyjaciół ze szkoły będzie spotykała „partnerów życiowych” ich matek. Niektórzy będą mili, inni – nie bardzo. Zostanie poinformowana, że zawsze ma powiadomić nauczyciela, rodzica lub policjanta, jeśli dorosły mężczyzna dotknie jej miejsc intymnych lub piersi (nawet jeśli jej jeszcze nie urosły). Dowie się, dlaczego jej koleżanka Sara ma dwie mamy lub dwóch tatusiów, albo dwie mamy i jednego tatusia lub też żadnej mamy ani taty i tylko dziadków lub rodziców zastępczych. Większość tych informacji dotrze do niej, zanim ukończy szóstą klasę, w czasie kiedy ty jesteś w pracy i próbujesz jakoś przetrwać kolejny ciężki dzień.

Przyjeżdżasz do domu wieczorem, wchodzisz do środka i widzisz ją – dwunastolatkę ścigającą swojego dziewięcioletniego brata z krzykiem, że zabrał jej iPoda. Ona zauważa ciebie i albo przestaje wrzeszczeć, albo ucieka, gdyż nie chce, żebyś widział jej złe zachowanie.

Może być też tak, że wracasz do domu i widzisz ją przed telewizorem. Prawdopodobnie w chwili gdy wejdziesz do pokoju, weźmie szybko do ręki pilota i przełączy na inny kanał. Dlaczego? Bo nie chce, abyś wiedział, co ogląda – obawia się, że albo będziesz zły, albo zawiedziony jej postępowaniem. Dlaczego? Bo nie jest to program rodzinny w rodzaju Bill Cosby Show. Nie przypomina w niczym tego, co ty oglądałeś jako nastolatek. Programy w telewizji zmieniły się nie wiadomo kiedy. Badania pokazują, że ilość materiałów filmowych zawierających elementy związane z seksem wzrosła w USA z 67 procent w 1998 roku do 77 procent w roku 2005 . Jeśli dorastałeś w latach 60. lub 70., to seks w telewizji publicznej był w porównaniu z dniem dzisiejszym praktycznie nieobecny. Przyjrzymy się temu bardziej szczegółowo w dalszej części książki, ale sam popatrz: trzy czwarte programów, które ogląda twoja córka, zawiera w swojej treści jakieś aluzje erotyczne (chyba że jako dwunastolatka nadal ogląda Śpiącą królewnę Disneya, w co jednak wątpię). Ponadto intensywność bodźców erotycznych znacznie się wzmogła . W latach 60. fragmenty zawierające elementy erotyczne oznaczały aktorkę pokazującą swój pępek. W latach 80. telewizja w porze największej oglądalności pokazywała namiętne pocałunki. Ale to się znudziło. Dziś w tej samej porze oferuje się daleko idące aluzje do stosunków płciowych czy też seksu oralnego.

Dla małych dzieci – szczególnie przed wiekiem dojrzewania – obrazy i rozmowy przesycone erotyzmem mogą być po prostu traumatyczne. Pamiętaj, że najprawdopodobniej twoja córka zacznie okres dojrzewania na długo przed swoimi kolegami. Oznacza to, że począwszy od trzeciej klasy, będziesz musiał być bardzo wyczulony na to, z czym się styka. Podczas gdy ty i ja możemy nawet nie zwrócić uwagi na scenę, w której dwoje ludzi robi coś pod kołdrą, możesz być pewien, że w umyśle twojej córki rodzi się wtedy wiele pytań. Kształtuje ona wtedy swoje wyobrażenia o seksie i o tym, jak nastolatki i dorośli zachowują się we dwoje. Jeśli będzie musiała zmierzyć się z tymi kwestiami w zbyt młodym wieku, wyobrażenia takie najczęściej będą przerażająco negatywne.

***

Gdy Anna była w połowie czwartej klasy, jej mama przywiozła ją do mnie na coroczne badanie ogólne. Anna była świetną uczennicą, chętnie grała w piłkę i bardzo lubiła swoją szkołę. Jej mama powiedziała mi jednak, iż od niedawna Anna zachowuje się bardzo niegrzecznie wobec swojego taty. Mama nie miała pojęcia, dlaczego tak się dzieje. Jej ojciec przeprowadzał z nią kilkakrotnie długie rozmowy i starał się, jak tylko mógł, zachowywać miło i opiekuńczo. Niestety, to nie pomagało. Ani jej mama, ani ja nie mogłyśmy dojść, co się z nią stało. Anna tylko wzruszała ramionami, gdy pytałam ją, dlaczego jest tak zła na swojego tatę. Razem z jej mamą stwierdziłyśmy, że przechodzi właśnie okres „buntu” związany z początkiem dojrzewania. (Bądźcie jednak ostrożni, gdy słyszycie to określenie, ponieważ w dziewięciu przypadkach na dziesięć takie zachowanie nie jest normalne. Większość „buntów” dzieje się we wnętrzu, a zachowanie dziecka jest prawidłowe).

Dwa miesiące później Anna i jej mama ponownie zjawiły się w moim gabinecie. Sytuacja w domu stawała się coraz gorsza. Anna nie chciała już mieć nic wspólnego ze swoim ojcem, a mama była na krawędzi rozpaczy. Czy coś przeoczyła? Czy może ojciec napastował Annę? Ta myśl sprawiła, że mama równocześnie poczuła się winna i zrobiło jej się niedobrze. Ale tak bardzo martwiła się zachowaniem swojej córki, że przyszła jej na myśl nawet tak straszna sytuacja. Usiadłyśmy w gabinecie i przez chwilę we trzy rozmawiałyśmy o rzeczach błahych, po czym poprosiłam Annę o rozmowę w cztery oczy. Prześledziłyśmy niedawne wydarzenia w jej życiu, próbując uchwycić moment, w którym narodził się jej gniew na ojca. W szkole było dobrze. Układały się też relacje z tatą i bratem. W szkole z nikim nie wdawała się w kłótnie. Delikatnie zapytałam ją o napastowanie fizyczne lub seksualne z czyjejkolwiek strony. Niczego takiego nie było, jak mnie zapewniła. Wierzyłam jej. W końcu nachyliła się w moją stronę i schowała głowę w ramionach.

– Oglądałam taki film – zaczęła, a ja nadstawiłam uszu. – Nie chciałam, aby rodzice o tym wiedzieli, bo byliby na mnie naprawdę wściekli.

– Co to był za film? – zapytałam.

– Nie znam tytułu. Czekałam właśnie na obiad. Skończyłam pracę domową i mama powiedziała, że mogę pooglądać telewizję. Gdy przerzucałam kanały, natrafiłam na ten film. Wiem, że nie powinnam na to patrzeć, ale po prostu nie mogłam się powstrzymać.

Przerwała, licząc na to, że pozwolę jej na tym zakończyć. Widać było, że jest zdenerwowana i czuje się upokorzona i zarazem winna. 

Odczekałam chwilę. Nie chciała się odezwać, więc zaczęłam:

– Kogo widziałaś na tym filmie?

– Nie wiem, był tam jakiś facet i jakaś babka. Bleee! Ona była, wie pani, całkiem goła.

– Rozumiem. I co oni robili?

– Hmm... Hmm... Nie jestem pewna, ale nie podobało mi się to wcale. Ona miała naprawdę ogromne piersi, a ten facet siedział na niej. Wie pani, ja trochę wiem o tych sprawach, bo mama mi mówiła. Ale to było wstrętne. Ten facet zerwał z niej koszulę, a potem ją przewrócił. Ona chciała wstać, ale on jej nie pozwalał. On naprawdę wyglądał na bardzo potężnego i bardzo mocno ją przytrzymywał.

– Anno, przykro mi, że to wszystko widziałaś. To musiało cię bardzo przestraszyć i zdenerwować.

– Nie wiem. Pewnie tak. Wiem, że to tylko film i na niby. Ale nie powie pani mamie ani tacie, prawda? Nie pozwoliliby mi oglądać telewizji przez długi czas.

Zmieniłam temat rozmowy, wiedząc, że jej rodzice będą musieli się o tym dowiedzieć, aby jej pomóc.

– Powiedz mi, dlaczego jesteś taka zła na tatę? Czy ma to coś wspólnego z tym filmem? – Wiedziałam już, ale chciałam, aby i ona zobaczyła ten związek.

– No… Wydaje mi się, że nigdy o tym nie myślałam. To znaczy, wiem, że mama i tata musieli kiedyś współżyć, wie pani, aby mieć mnie. Czy myśli pani, że tata tak właśnie robił to z mamą? Zastanawiałam się, czy ona musiała znosić te wszystkie okropne rzeczy, a jeśli tak, to byłaby to moja wina! Czy myśli pani, że on ją tak źle traktuje? – Anna wyglądała na bliską płaczu.

– Absolutnie nie! Twój tata nigdy by się tak nie zachował wobec mamy. Kochanie, to nie jest zachowanie normalne – to jest film w telewizji. Współżycie seksualne kobiety i mężczyzny jest czymś naprawdę pięknym i w niczym nie przypomina tego, co widziałaś. Jestem pewna, że twój tata nigdy, przenigdy nie zrobiłby krzywdy ani twojej mamie, ani nikomu innemu. – Musiałam zapewniać ją wiele razy, aby mi uwierzyła.

Anna przeżywała ogromnie trudny czas, ale pomyślcie też, czego doświadczał jej biedny tata. Przez poprzednie dwa miesiące w oczach swojej córki był szalonym gwałcicielem molestującym kobiety. Tata Anny w ogóle nie zdawał sobie sprawy z tego, co się dzieje, niczego nie podejrzewał.

 Czy telewizja ma wpływ na twoją córkę? Możesz być pewien, że tak. Ale to ty trzymasz w ręku całą władzę.

***

Wracasz do domu i widzisz, że twoja córka jest w swoim pokoju. Słyszysz, że telewizor jest włączony. Jesteś zmęczony po pracy i jeśli nawet wydaje ci się, że ogląda coś, czego nie powinna, oddychasz z ulgą, że jest na miejscu, że jest bezpieczna. Jesteś po prostu zbyt znużony, aby interweniować. (Tutaj słowo porady, aby ci ułatwić życie: nie pozwalaj swojej córce na posiadanie własnego telewizora lub komputera w pokoju. Telewizję oglądajcie wspólnie w rodzinie, w pomieszczeniu, do którego każdy może wejść).

Wiem, że często czujesz się przemęczony, jeśli jednak zdobyłeś się na przeczytanie tej książki, to znaczy, że jesteś zaangażowanym, czułym i troskliwym ojcem. Jesteś dobrym człowiekiem, choć często wyczerpanym do granic możliwości. Mam dla ciebie zarówno dobre, jak i złe wiadomości.

Dobre wieści są takie: żeby doświadczyć bogatszego życia i wychować wspaniałą córkę, nie musisz zmieniać swojego charakteru. Powinieneś jedynie rozbudzić w sobie to, co najlepsze. Masz wszystko, czego potrzebujesz, aby cieszyć się bardzo dobrymi relacjami ze swoją córką. Nie musisz szukać „pierwiastka kobiecego” w sobie; nie musisz rezygnować z oglądania meczów piłkarskich czy picia piwa. Nie potrzebujesz też rozmawiać z nią szczegółowo o seksie, kontroli urodzeń czy prezerwatywach. Oczywiście, twoja córka potrzebuje twojej pomocy, uwagi i wskazówek również w tej sferze życia, jednak rozmowa z nią na te poważne tematy jest łatwiejsza, niż myślisz.

A teraz złe wieści. Musisz się zatrzymać w swym zabieganiu, otworzyć szeroko oczy i popatrzeć na sprawy, w obliczu których twoja córka staje dziś, stanie jutro i za dziesięć lat. To trudne, ale tak już w życiu jest. Chciałbyś, aby świat traktował ją ostrożnie i delikatnie, a on jest okrutny bardziej, niż można to sobie wyobrazić. Nawet jeśli twoja córka nie ma na co dzień do czynienia z tą brzydotą, to jest ona wszędzie wokół niej: rozwiązłość seksualna, nadużywanie alkoholu, obrzydliwe słownictwo, narkotyki, a także agresywni chłopcy i mężczyźni, którzy chcą ją wykorzystać.

Nie jest ważne, czy jesteś dentystą, kierowcą ciężarówki, prezesem firmy czy nauczycielem, czy masz czterystumetrową willę czy czterdziestometrowe ciasne mieszkanko – brzydota jest wszędzie. Kiedyś ta brzydota była w jakiś sposób ograniczona do gangów i handlarzy narkotyków, a ciemne typy można było spotkać na pewnych osiedlach, ulicach czy w określonych szkołach. Teraz już tak nie jest. Brzydota dotarła wszędzie.

Możesz mi wierzyć lub nie, ale nie jestem lekarzem czarnowidzem. Zawsze miałam nadzieję, że dzieciaki instynktownie unikały tej brzydoty albo były na tyle mocne, aby ją odrzucić. Wiele razy – szczególnie przez ostatnie dziesięć lat – rozmawiałam w gabinecie ze ślicznymi trzynasto- i czternastolatkami, zastanawiając się, czy nie powinnam ich zapytać o aktywność seksualną. Naprawdę nie chciałam tego robić. Wiedziałam, że jeśli dowiem się, że mają już za sobą „ten pierwszy raz”, moje serce zostanie głęboko zranione. Wydawały mi się tak młodziutkie i niedoświadczone, zbyt młode, aby wystawiać się na ogromne ryzyko związane z przedwczesną aktywnością płciową.

Zwykle jednak zwycięża moja bardziej intelektualna, „lekarska” część umysłu. Na ogół pytam: „Czy twoi znajomi są już aktywni seksualnie?” (to najłatwiejszy sposób, aby dowiedzieć się, czy ona sama już jest); „Czy masz chłopaka?”; „Czy myśleliście o seksie?”; „Czy próbowaliście robić coś razem?”. Tutaj tkwi pułapka. „Seks” dla tych dzieci oznacza samo współżycie seksualne. Nie mogę więc być tak nieprecyzyjna. Niestety, muszę im zadać bardzo szczegółowe pytania dotyczące ich zachowań seksualnych.

Do czego zmierzam? Przez ostatnie dziesięć lat przeprowadziłam setki takich rozmów i mogę was zapewnić, że wiele razy widziałam, jak tak zwane dobre dziecko uparcie patrzy w podłogę i twierdząco kiwa głową.

Jest to bardzo smutne, dlatego w dalszej części książki chcę spróbować wyjaśnić, z jakiej przyczyny tak się dzieje. Wy, jako ojcowie, musicie wiedzieć, że wasze córki dorastają w kulturze, która usiłuje pozbawić ich wszystkiego, co w nich najlepsze. Czy sądzisz, że przesadzam, tak właśnie postrzegając współczesny świat, w którym żyje twoja córka? Popatrzmy na poniższe dane – dotyczą one zarówno dziewcząt, jak i chłopców  .

Aktywność seksualna

* Jedna piąta Amerykanów powyżej dwunastego roku życia ma narządy rodne zarażone wirusem herpes  .

* Liczba infekcji wirusem herpes typu 2 wzrosła w latach 80. pięciokrotnie  .

* 11,9 procent kobiet zostaje zmuszonych do odbycia stosunku płciowego  .

* 40,9 procent dziewcząt w wieku od czternastu do siedemnastu lat doświadcza niechcianego stosunku płciowego, głównie z powodu lęku przed gniewem swoich chłopców  .

* Jeśli nastolatka miała czterech partnerów seksualnych i jej chłopak też miał cztery partnerki, oznacza to, że „współżyła” ona z piętnastoma osobami  .

* Jeśli każdą z powyższych liczb zwiększymy do ośmiu (co nie jest niczym nadzwyczajnym, szczególnie wśród studentów), to twoja córka „współżyła” z dwustu pięćdziesięcioma pięcioma osobami  .

* 46,7 procent uczniów (dziewcząt i chłopców) jest aktywnych płciowo, zanim wejdą w wiek uniwersytecki  .

* Corocznie odnotowuje się od pięciu do sześciu milionów nowych zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV)  .

* Wirus HPV jest przenoszony drogą płciową. Niektóre typy tego wirusa powodują raka, inne nie. Wirusy HPV są odpowiedzialne za 99 procent wszystkich zachorowań na raka szyjki macicy u kobiet  .

* Nastolatka jest narażona na większe ryzyko zachorowania na chorobę przenoszoną drogą płciową, ponieważ błona okrywająca jej szyjkę macicy (epitelium) jest jeszcze niedojrzała. W okresie nastoletnim dziewczęca szyjka macicy pokryta jest warstwą bardzo delikatnej śluzówki, która powoli dojrzewa i jest stopniowo zastępowana innym rodzajem błony śluzowej, bardziej odpornym na wirusy i bakterie. Ostateczną dojrzałość osiąga dopiero wtedy, gdy kobieta jest w wieku dwudziestu kilku lat.

* Jeśli dziewczyna zażywa doustne środki antykoncepcyjne przez ponad pięć lat, prawdopodobieństwo, że zachoruje na raka szyjki macicy, wzrasta czterokrotnie . Jest to przypuszczalnie spowodowane dużą liczbą partnerów i nieprawidłowym korzystaniem z prezerwatyw.

* Aż 90 procent osób zarażonych wirusemherpes typu 2 nie jest tego świadomych  .

* Czterdzieści pięć milionów osób w Ameryce jest zarażonych wirusem herpes typu 2, prawie milion osób zostaje zarażonych każdego roku  .

Depresja

* 35,5 procent wszystkich dziewcząt ze szkół średnich doświadczało uczucia smutku i beznadziei, trwającego dłużej niż dwa tygodnie. Wielu lekarzy określa to mianem depresji klinicznej. 12,4 procent Afroamerykanek, 18,6 procent kobiet rasy białej i 20,7 procent Latynoamerykanek w USA miało w ciągu ostatniego roku narzucające się, uporczywe myśli samobójcze  .

* Zaangażowanie się w przedwczesną aktywność seksualną znacznie powiększa ryzyko depresji  .

* 11,5 procent młodych kobiet próbowało w ostatnim roku popełnić samobójstwo  .

Alkohol

* 27,8 procent uczniów szkół średnich (dziewcząt i chłopców) piło alkohol przed osiągnięciem trzynastego roku życia  .

* W ostatnim roku 74,9 procent uczniów szkół średnich (dziewcząt i chłopców) piło alkohol raz lub więcej razy w ciągu jednego dnia lub kilku dni z rzędu  .

* W ostatnim miesiącu 44,6 procent uczennic szkół średnich piło alkohol raz lub więcej razy w ciągu jednego dnia  .

* W ostatnim miesiącu 28,3 procent uczniów szkół średnich (dziewcząt i chłopców) piło alkohol pięć lub więcej razy w ciągu jednego dnia .

Narkotyki

* 8,7 procent uczniów szkół średnich zażywało kokainę w różnej postaci  .

* 12,1 procent uczniów szkół średnich wąchało narkotyki raz lub więcej razy  .

Media (telewizja, komputery, filmy, gry wideo, muzyka)

* Dzieci spędzają średnio 6,5 godziny dziennie z mediami  .

* Przez 26 procent tego czasu korzystają z więcej niż jednego urządzenia jednocześnie   . Oznacza to, że 8,5 godziny obcowania z mediami dziennie zostaje ograniczone do 6,5 godziny (jest to równowartość jednego pełnego etatu w pracy).

* Dzieci spędzają ponad 3 godziny dziennie, oglądając telewizję  .

* Dzieci czytają średnio 45 minut dziennie  .

* Dzieci, które mają telewizor w swoim pokoju, oglądają telewizję średnio półtorej godziny dłużej niż dzieci, które nie mają telewizora w swoim pokoju  .

* 55 procent domów ma płatne kanały filmowe telewizji kablowej, takie jak HBO  .

* Kanały tego typu przez 85 procent swojego czasu antenowego pokazują sceny przemocy (najwięcej ze wszystkich kanałów)  .

Te niepokojące dane można mnożyć w nieskończoność, ale niektóre trendy powoli wydają się odwracać. Wiele szkół wdraża własne programy przeciwdziałania przemocy i tworzeniu się gangów; powstają też programy zniechęcające młodych do picia alkoholu, palenia papierosów czy zażywania narkotyków. Liczba nastolatek w ciąży i liczba młodych ludzi podejmujących aktywność płciową mogą się trochę zmniejszać, jednakże te zmiany wskaźników nie są wystarczające. Twojej córce nadal grozi ogromne niebezpieczeństwo – i to ojcowie muszą stanąć między swoimi córkami a współczesnym, toksycznym światem.

Nie sądź, że nigdy nie uda ci się zwalczyć wpływu rówieśników czy siły popkultury. To prawda, że telewizja (np. MTV), muzyka, filmy i czasopisma mają ogromny wpływ na to, jak dziewczyny postrzegają siebie, jakie noszą ubrania, a nawet na ich oceny – jednak ich oddziaływanie jest ciągle stosunkowo niewielkie w porównaniu z wpływem, jaki na córkę ma ojciec. Przeprowadzono wiele badań na ten temat – i ojcowie nadal wygrywają. Wpływ kochających i troskliwych ojców na życie ich córek jest kluczowy dla dziewcząt w każdym wieku.

Młodsze dziewczęta

* Kilkulatki wychowywane w bezpiecznej obecności ojca lepiej dają sobie radę w trudnych sytuacjach  .

* Sześciomiesięczne niemowlęta wypadają lepiej w testach na rozwój umysłowy, jeśli ojcowie angażują się w opiekę nad nimi  .

* Gdy ojcowie są stale obecni w rodzinie, dzieci radzą sobie lepiej ze stresem  .

* Dziewczęta, którym ojcowie dają poczucie ciepła i bezpieczeństwa, osiągają lepsze wyniki w nauce  .

* Dziewczęta, które są blisko swoich ojców, ujawniają mniej zachowań nerwicowych i wycofanych  .

Starsze dziewczęta

* Wzajemna bliskość rodziców jest pierwszym i najważniejszym czynnikiem powstrzymującym dziewczęta przed zaangażowaniem się w seks przedmałżeński lub w narkotyki i alkohol   .

* Dziewczęta mające kochających i opiekuńczych ojców są bardziej asertywne  .

* Wśród dziewcząt, które czują, że ich ojcowie bardzo się o nie troszczą, i które czują się z nimi związane, notuje się zdecydowanie mniej prób samobójczych i mniej przypadków niezadowolenia ze swojego wyglądu, depresji i poczucia niskiej wartości; zdecydowanie rzadziej sięgają one po alkohol lub narkotyki, nie miewają zaburzeń wagi  .

* Dziewczęta, w których wychowanie zaangażowani są ojcowie, mają dwa razy większą szansę na ukończenie szkoły  .

* Poczucie własnej wartości u dziewczyny jest najlepiej stymulowane fizyczną czułością (przytulenie, poklepanie po plecach, uścisk ręki) okazaną przez ojca   .

* Dziewczęta mające dobry wzorzec ojca czują się bardziej chronione, mają wyższą samoocenę, a także większą szansę dostania się na studia, a ryzyko, że ich nie ukończą, jest mniejsze  .

* Dziewczęta, które mają zaangażowanych ojców, mają wyższe umiejętności matematyczne i umiejętność wysławiania się oraz lepiej wykorzystują swoje zdolności intelektualne  .

* Chociaż aż 21 procent dzieci w wieku od dwunastu do piętnastu lat stwierdziło, że ich największym zmartwieniem jest niewystarczająca ilość czasu spędzanego z rodzicami, to tylko 8 procent rodziców przyznało, iż ich największym zmartwieniem jest niedostateczna ilość czasu spędzanego z dziećmi  .

* Dziewczęta, których rodzice rozwiedli się lub rozstali przed ukończeniem przez nie dwudziestego pierwszego roku życia, żyją krócej o cztery lata  .

* Dziewczęta, które mają dobrych ojców, znacznie rzadziej ostentacyjnie zwracają na siebie uwagę mężczyzn  .

* Ojcowie pomagają swoim córkom stać się bardziej kompetentnymi i mocniej skupionymi na osiągnięciu zamierzonych celów, co sprawia, że łatwiej im jest osiągnąć sukces w dorosłym życiu   .

* Dziewczęta, które mają zaangażowanych ojców, dłużej odkładają inicjację seksualną i w związku z tym rzadziej zachodzą w przedwczesną ciążę. Prawdopodobieństwo utraty dziewictwa przed ukończeniem szesnastu lat przez nastolatki, które mieszkają z obojgiem rodziców, jest trzy razy niższe  .

* 76 procent nastolatek stwierdziło, że to ojcowie wpłynęli na ich decyzję odsunięcia w czasie inicjacji seksualnej  .

* 97 procent dziewcząt, które regularnie i często rozmawiają ze swoimi rodzicami, nie inicjuje wczesnego współżycia seksualnego  .

* 93 procent nastolatek, które mają przynajmniej jednego kochającego rodzica, nie inicjuje wczesnego współżycia seksualnego  .

* Dziewczęta, które mieszkają z obojgiem rodziców (w przeciwieństwie do tych nastolatek, które mieszkają tylko z matką), zdecydowanie rzadziej cierpią na zaburzenia wzrostu i opóźnienia w rozwoju intelektualnym, mają też mniej problemów z nauką; są grzeczniejsze i bardziej zrównoważone emocjonalnie  .

* Dziewczęta, które mieszkają tylko z matką, mają duże trudności z kontrolowaniem swoich zachowań, opóźniają przeprosiny i trudno im odróżniać dobro od zła  .

* Gdy ojciec jest zaangażowany w codzienne życie swoich dzieci, będą one z chęcią wtajemniczać go w swoje sprawy, a w razie kłopotów będą szukać przede wszystkim jego pomocy  .

* Kontrola rodzicielska jest skutecznym środkiem zapobiegającym złemu i kryminalnemu zachowaniu młodzieży .

* Jeśli ojcowie okazują dzieciom czułość, a także ustalą pewne normy postępowania w domu i konsekwentnie ich przestrzegają, ich dzieci lepiej radzą sobie w szkole  .

Twoja córka szuka u ciebie, swojego ojca, podpowiedzi i opinii na każdy temat, począwszy od kwestii narkotyków, alkoholu, przestępczości, palenia czy współżycia płciowego, aż po samoocenę czy szukanie zainteresowania wśród chłopców.

Gdy jesteś z nią – obojętne, czy jecie obiad, pracujecie w domu, czy po prostu jesteście razem – jakość i stabilność jej życia (a także i twojego, jak sam się przekonasz) nieskończenie wzrasta. Nawet jeśli sądzisz, że nadajecie na zupełnie innych falach, nawet jeśli martwisz się, że czas spędzony z nią nie przynosi wymiernych rezultatów, nawet jeśli wątpisz, czy masz na nią jakikolwiek wpływ, badania potwierdzają, że dajesz swojej córce w ten sposób najwspanialszy dar. Pomagasz także samemu sobie: badania pokazują, że rodzicielstwo dobrze wpływa na rozwój emocjonalny mężczyzny, a także zwiększa jego poczucie wartości i ważności   .

Twoja córka patrzy na czas spędzany z tobą w sposób skrajnie odmienny niż ty. W miarę upływu lat, poprzez niecodzienne zdarzenia i zwykłe wspólne życie, niejako wchłonie w siebie twoją obecność i twój wpływ. Będzie obserwowała każdy twój krok. Czasem nie będzie w stanie zrozumieć, dlaczego jesteś szczęśliwy lub zły, nieszczery czy rozemocjonowany, ale pozostaniesz na zawsze najważniejszym mężczyzną w jej życiu.

W wieku dwudziestu pięciu lat będzie się zastanawiała i porównywała swojego chłopaka do ciebie. Gdy będzie trzydziestopięcioletnią mamą, liczba dzieci, które urodzi, będzie także w pewnym stopniu zależna od waszej wzajemnej relacji. Ubrania, które będzie nosiła, także będą w jakimś sensie odzwierciedlać ciebie. Nawet gdy będzie miała siedemdziesiąt pięć lat, jej pogląd na dalsze życie będzie opierał się na jakichś dalekich wspomnieniach wspólnie spędzonego z tobą czasu. Czas dobry czy bolesny, godziny i lata przeżyte lub nieprzeżyte razem bardzo ją zmieniają.

***

Mając osiemnaście lat, Ainsley opuściła małe miasteczko rodzinne na Środkowym Zachodzie i rozpoczęła studia w college’u należącym do IvyLeague . Bardzo podobał jej się pierwszy rok studiów, jednakże podczas drugiego roku coś się zmieniło. Nawet dziś, mając pięćdziesiąt jeden lat, nie potrafi tego wyjaśnić.

W trakcie drugiego roku Ainsley zaczęła zachowywać się źle. Ostro piła i w końcu została wyrzucona ze studiów. Stanęła przed koniecznością powiadomienia rodziców o swoim niechlubnym powrocie do domu. Spakowała notatki i książki i pełna goryczy ruszyła w podróż.

Następne dwadzieścia cztery godziny spędziła za kółkiem swojego jeepa, przerażona i niespokojna. Co powiedzą rodzice? Będą płakać, krzyczeć czy jedno i drugie? Pośród wszystkich tych zmartwień pojawiała się jednak nadzieja. Nie wiedziała, jak i dlaczego, ale chciała, aby rodzice pomogli jej zorganizować sobie życie na najbliższe sześć miesięcy.

Gdy w końcu zaparkowała auto przed domem rodziców, zobaczyła samochód taty w garażu. Nikt nie wyszedł jej na spotkanie. Weszła po schodkach i zajrzała przez okno jak ktoś obcy, aby spojrzeć na nich, zanim ją zauważą. Rodzice pili kawę w kuchni. Obraz ten jakoś ją umocnił.

Przekroczyła próg domu. Ainsley mówi, że następne kilka minut zmieniło na zawsze jej życie. Po otwarciu drzwi najpierw zobaczyła mamę, z twarzą czerwoną i opuchniętą od płaczu. Wyglądała na zmęczoną, przejętą i smutną. Ainsley podeszła do niej i przytuliła się.

Potem spojrzała na ojca. Spodziewała się ujrzeć go zdenerwowanym i rozczarowanym, ale wyraz twarzy taty był dziwnie spokojny i łagodny. Przytuliła się do niego i chciała zapłakać, ale nie mogła.

Mama krzyczała na Ainsley, że zachowała się głupio i zniszczyła sobie przyszłość. Okryła wstydem siebie i swoją rodzinę. Ainsley stała cicho i słuchała. Nagle, w środku potoku słów mamy, tata podszedł do niej i szepnął: 

– Czy z tobą wszystko w porządku? 

Wtedy nareszcie Ainsleywybuchnęła płaczem.

Ainsley zdała sobie w tym momencie sprawę, że tata zna ją lepiej niż ona sama. Czuła się zagubiona, a jednak wiedziała, że on rozumie ją lepiej; tata domyślał się, jak nikt inny, że coś zostało zniszczone w tej małej dziewczynce, o którą się zawsze troszczył. Tata Ainsley nie zmusił jej do pracy na nocną zmianę w McDonaldzie czy na stacji benzynowej. Czekał, słuchał i cierpiał w ukryciu. Nie obchodziło go, co powiedzą rodzina i znajomi. Nie miało znaczenia, jak bardzo usunięcie ze studiów wpłynie na jej przyszłość. Martwił się tylko o nią samą.

– Nie wyobrażasz sobie, jak się wtedy czułam – powiedziała mi Ainsley. – To przecież wydarzyło się ponad trzydzieści lat temu. A jednak miłość, jaką wtedy czułam, jest dziś tak samo silna i świeża. Wiedziałam, że tata mnie kocha. Oczywiście, chciał być też ze mnie dumny, ale to zawsze było gdzieś z boku. Nie pozwolił, aby rozczarowanie i gniew zwyciężyły nad miłością. W chwili gdy wchodziłam do domu, zobaczyłam przez moment, kim jestem w jego oczach. Zdałam sobie wtedy sprawę z tego, że zależy mu na mnie, a nie na moich osiągnięciach.

Tu nagle przerwała, a jej nos i policzki poczerwieniały. Uśmiechnęła się przez łzy i potrząsnęła głową, wciąż niedowierzając tej bezwarunkowej miłości, za którą dziś tak tęskniła. Ojciec wywarł ogromny wpływ na jej życie. Ty także będziesz miał ogromny wpływ na życie twojej córki.

Musisz go mieć, ponieważ, niestety, dzisiejsza kultura źle oddziałuje na dziewczęta i młode kobiety, tylko jedno może stanąć pomiędzy tą kulturą a nią. Ty.

Ojcowie bez wątpienia zmieniają życie swoich córek – a nawet mogą je uratować. Od chwili gdy ujrzysz ją po raz pierwszy, płaczącą i całą mokrą od wód płodowych, aż do dnia, gdy opuści twój dom, zegar mierzy czas. Mierzy czas twoich godzin spędzonych z nią razem, czas okazji, w których mogłeś na nią mieć wpływ, mogłeś kształtować jej charakter, mogłeś pomóc jej odnaleźć się w życiu i mieć szansę po prostu nim się cieszyć. W następnych rozdziałach przyjrzymy się, jak ojcowie mogą pomóc swoim córkom: fizycznie, emocjonalnie, intelektualnie i duchowo.

Rozdział 2 Twoja córka potrzebuje bohatera

Kim będziesz, gdy dorośniesz? – Słyszałeś to pytanie pewnie już w wieku ośmiu lat. Prawdopodobnie chciałeś być Supermanem albo kowbojem lub strażakiem, może rycerzem, a może sławnym piłkarzem. Tak naprawdę chciałeś zostać bohaterem.

Mam więc dla ciebie dobrą wiadomość: twoja córka potrzebuje bohatera – i wybrała właśnie ciebie.

Przypomnij sobie teraz, co takiego robią bohaterowie: stają w obronie słabych i potrzebujących, są nieustraszeni, wykazują się altruistyczną miłością, są wierni swoim wewnętrznym przekonaniom oraz po mistrzowsku odróżniają dobro od zła i działają według tego osądu. Żaden strażak nie zastanawia się, gdy ma pobiec przez ścianę ognia i deszcz spadających odłamków cegieł, by uratować życie choćby jednej przerażonej osoby.

Bohaterowie są skromni, ale dla tych, których uratowali, są wielcy.

Jak więc możesz się stać bohaterem dla swojej córki? Po pierwsze, powinieneś wiedzieć, że ona nie da sobie rady w życiu bez bohatera. Potrzebuje go, aby przeprowadził ją bezpiecznie przez współczesny świat. Powinieneś też wiedzieć, że każdy bohater w XXI wieku musi być prawdziwym twardzielem. Wymaga to oczywiście emocjonalnej i fizycznej siły, chłodnego umysłu i panowania nad sobą. Oznacza też, że trzeba być gotowym wejść w kłopotliwe sytuacje, w niewygody czy niebezpieczeństwa – tylko po to, aby ratować swoją córkę.

Może będziesz musiał pojawić się na imprezie, na której znajomi twojej córki – a może nawet i ona sama – piją zbyt dużo, i zabrać ją stamtąd do domu. Może będziesz zmuszony porozmawiać z nią o jej ubraniach i muzyce, której słucha. Bardzo prawdopodobne, że nie będziesz miał innego wyjścia, jak tylko wstać z łóżka o pierwszej w nocy (chociaż i tak nie mogłeś spać, bo na nią czekałeś), wsiąść do samochodu i pojechać do jej chłopaka, by namówić ją, aby wróciła z tobą do domu.

Oto czego twoja córka potrzebuje od ciebie.

Przywództwo

Zaraz po urodzeniu twoja córka rozpoznaje twój głos i odbiera go jako głębszy i bardziej dźwięczny niż głos mamy. Jako raczkujący maluch patrzy na ciebie i widzi, że jesteś duży, mądry i mocny. W latach szkolnych instynktownie zwraca się ku tobie, szukając przewodnictwa.

Niezależnie od wrażenia, jakie stwarza swoim zachowaniem, jej życie skupione jest na odkrywaniu twojego stosunku do niej i twoich oczekiwań wobec niej. Wie, że jesteś mądrzejszy od niej. Uznaje twój autorytet, bo chce, abyś ją kochał i był z niej dumny. Nie czuje się dobrze sama ze sobą, dopóki nie dowie się, że myślisz o niej dobrze. Musisz więc korzystać ze swego autorytetu w sposób ostrożny i wyważony. Twoja córka nie oczekuje, że będziesz dla niej równorzędnym partnerem. Ona chce, abyś był jej bohaterem, kimś, kogo może podziwiać, kto jest mądrzejszy, bardziej zrównoważony i silniejszy niż ona sama.

Jeżeli z jakiegoś powodu stracisz szacunek w jej oczach, jeżeli nie będziesz jej przewodnikiem i nie zdołasz obronić jej przed niebezpieczeństwem – wtedy i tylko wtedy utracisz swoją córkę, być może na zawsze. Pamiętaj: jeśli ty sam nie zatroszczysz się o jej potrzeby, ona zawsze znajdzie sobie kogoś, kto to zrobi – a wtedy zaczną się kłopoty. Nie pozwól, aby do tego doszło.

W dzisiejszych czasach wychowanie dzieci poprzez szacunek dla starszych budzi w wielu mężczyznach mieszane uczucia. Kwestia ta jest dla nich trochę niepoprawna politycznie. Obecnie tak zwani poppsychologowie wmówili nam, że autorytet jest czymś tłamszącym, agresywnym i że niszczy osobowość dziecka. Wielu ojców martwi się, że jeśli będą coś nakazywać swoim dzieciom lub ustanawiać zbyt wiele zasad, one po prostu zbuntują się. Jednak największe niebezpieczeństwo, jakie zagraża córkom, ma swoje źródło w ojcach, którzy oddają swoje przynależne z natury przywództwo bez walki, szczególnie gdy ich dzieci osiągną trudny wiek kilkunastu lat. Twój ojcowski autorytet nie jest wrogiem twojej relacji z córką – tak naprawdę jest on tym, co zbliży cię do niej, i tym, dzięki czemu ona będzie cię bardziej szanować.

Fakty są takie, że dziewczęta, które trafiają pod opiekę kuratorów, do poprawczaków czy ośrodków specjalnych, nie pochodzą z domów, gdzie ojciec był autorytetem. Wręcz przeciwnie. Kobiety i dziewczęta „po przejściach” przez większość czasu, który spędzają w poradniach i gabinetach psychologicznych, opowiadają o zranieniach, jakich doznały od swoich ojców, którzy je opuścili, zniknęli z ich życia bądź też w ogóle nie zwracali na nie uwagi. Opisują ojców, którzy nie umieli czy nie chcieli lub też po prostu bali się – ustanowić jakiekolwiek reguły w domu. Opowiadają o ojcach, którzy skupili się na własnych problemach emocjonalnych, a nie na problemach i potrzebach swoich córek. Mówią o ojcach, którzy za wszelką cenę chcieli uniknąć konfliktów, uciekali więc od rozmów i konfrontacji ze swoimi córkami, nie mieli też odwagi kwestionować podjętych przez nie złych życiowych decyzji.

Twój instynkt mówi ci, że masz chronić swoją córkę. Zapomnij o tym, co wmawia ci współczesna kultura czy poppsychologia. Po prostu działaj.

Musisz być gotowy na wszystko. Twoja córka oczekuje, że będziesz osobą z autorytetem, choć w miarę dorastania będzie chciała go przetestować. Ojcowie zwykle zdają sobie sprawę z tego, że ich dorastający synowie często podważają ich wypowiedzi, stawiając pod znakiem zapytania ich autorytet. Gra w piłkę sam na sam z synem z czasem staje się coraz trudniejsza i bardziej zacięta, a dorastający chłopcy zaczynają kwestionować autorytet ojców.

Powiem wam w tajemnicy, że większość córek też tak się zachowuje. Próbują swych sił w utarczkach z wami, nie po to, żeby sprawdzić waszą siłę, ale aby zobaczyć, jak bardzo wam na nich zależy. Pamiętaj więc, że jeśli twoja córka stale łamie ustalone zasady, wymachuje rękami i krzyczy, zamiast rozmawiać, tak naprawdę zadaje ci pytanie: „Czy jestem naprawdę wartościowa dla ciebie, tato? Czy jesteś wystarczająco silny, aby dać mi radę?”. Postaraj się, aby twoja odpowiedź brzmiała: „Tak”.

Gdy byłam na uniwersytecie, mój ojciec zachowywał się tak opiekuńczo wobec mnie, że zastanawiałam się, czy jest to na pewno zdrowe zachowanie. Studiowałam w żeńskim college’u (był to mój własny wybór) i raczej nie przysparzałam moim rodzicom zbyt wielu kłopotów. Byłam najstarszą córką w rodzinie i tkwiło we mnie to wrodzone poczucie odpowiedzialności, tak charakterystyczne dla pierworodnych dzieci. Pewnego letniego wieczoru, po zakończeniu przeze mnie przedostatniego roku nauki, pewien przystojny młody człowiek, który właśnie ukończył college i któremu udało się zdobyć bardzo dobrą pracę, zaprosił mnie na uroczystą kolację. Gdy przyjechał po mnie do domu, mój tata przedstawił się mu i przywitał go. Niestety (a może na szczęście), coś w tym mężczyźnie wzbudziło nieufność, a może nawet niechęć mojego ojca. Nie bardzo rozumiałam, o co mu chodzi, ponieważ chłopak był naprawdę miły. Tata zapytał, o której mam zamiar wrócić, i nie omieszkał mi przypomnieć, że podczas wakacji mieszkam w jego domu i że obowiązują mnie jego zasady. Powiedziałam, że będę z powrotem około północy.

Poszliśmy z moim znajomym do eleganckiej restauracji, a potem do jeszcze jednej na deser i drinka. Nie muszę chyba wspominać, że zauroczona nim zapomniałam o Bożym świecie i zorientowałam się, która jest godzina, gdy było już wpół do pierwszej. Nagle w tej spokojnej restauracji usłyszałam, jak ktoś wywołuje moje nazwisko przez głośnik, prosząc mnie do telefonu. Zamarłam. Dobrze wiedziałam, kto dzwoni. Czułam się tak zakłopotana, że po prostu poprosiłam mojego kolegę, aby natychmiast odwiózł mnie do domu. Byłam wściekła na ojca. Czekał na mnie przy drzwiach wejściowych, przy zapalonych na podjeździe lampach. Kolega odprowadził mnie pod dom. Chciał, biedak, skorzystać z toalety, ale zanim spróbował cokolwiek powiedzieć, ojciec oświadczył mu, że nie obchodzi go, dlaczego przywiózł mnie tak późno, pomimo że wiedział, iż miałam być z powrotem godzinę wcześniej. Potem poinformował go, że nie jest już więcej mile widziany w jego domu, ponieważ okazał brak szacunku dla mnie! Mój obsztorcowany kolega tak się speszył, że po prostu uciekł, nie skorzystawszy nawet z łazienki.

Byłam wściekła na ojca, gotowa bić się z nim na pięści. 

– Mam już dwadzieścia lat – oznajmiłam – i jestem w stanie sama decydować o tym, kiedy wracać do domu! Nie mam zamiaru być traktowana jak dorastający podlotek!

Krzyczałam na niego, a on krzyczał na mnie. Powiedział, że to jest jego dom, a ja jestem jego córką i że ma absolutne prawo mówić mi, o której godzinie mam wracać. Nie odzywałam się do niego przez następne dwa dni. Byłam zdenerwowana nie tyle zasadami, które ustanowił, ile jego telefonem do restauracji i – co gorsza – wyrzuceniem mojego znajomego z domu!

Umówiłam się jeszcze kilka razy na randkę z tym chłopakiem – zawsze spotykaliśmy się na mieście, nigdy już nie odważył się przyjechać po mnie do domu – i naprawdę uważałam, że jest cudowny. Był przystojny, pełen wdzięku, inteligentny i dowcipny. Był również bardzo uprzejmy i – niezależnie od tego, co powiedział mój tata – sądziłam, że traktuje mnie z szacunkiem, co bardzo mi się podobało. Pewnego dnia postanowiłam wpaść do jego domu niezapowiedziana. Czułam się bardzo swobodnie w jego obecności i stwierdziłam, że mam ochotę go odwiedzić. Gdy zapukałam do drzwi, otworzyła mi olśniewająca, dwudziestokilkuletnia blondynka. Zrobiło mi się niedobrze. Poczułam się jeszcze gorzej, gdy odkryłam, że ten facet podrywał nie tylko ją i mnie, ale jeszcze kilka innych kobiet.

Uświadomiłam sobie wtedy, że mój ojciec zobaczył w tym mężczyźnie coś, czego ja w swojej młodzieńczej naiwności nie dostrzegłam. Ten domowy twardziel, który chciał mnie, dorosłej dziewczynie, wprowadzić godzinę policyjną i który powiedział mi dokładnie, co myśli na temat mojego znajomego, miał rację – podobnie jak wiele razy wcześniej. Nigdy, ani razu nie stracił ojcowskiego autorytetu – i mogę cię zapewnić, że nie ma niczego lepszego dla nastoletniej córki niż poczucie bezpieczeństwa w silnych ramionach ojca. Jego autorytet uchronił mnie przed kłopotami, sprawił, że poczułam się bardziej kochana, i nade wszystko wzbudził we mnie dumę, że mam takiego ojca.

Tato: twoja córka potrzebuje twojego rozeznania dobra i zła, ukazania jej właściwego i niepożądanego zachowania. Obojętne, czy jest w trzeciej klasie podstawówki, czy na uniwersytecie, czy też wychodzi za mąż – każde takie wydarzenie jest dla niej czymś nowym, ona oczekuje, że pomożesz jej rozeznać, co jest dla niej najlepsze. Ty już przez to przeszedłeś, a ona nade wszystko ufa twojej opinii. Zatem powiedz jej, co ma robić. Nie bój się. Nie uciekaj od ważnych pytań w życiu. Ona będzie chciała dowiedzieć się, jaki jest według ciebie cel jej życia: czy uważasz, że powinna dogadzać tylko własnym zachciankom, czy też poświęcić się, pomagając innym.

***

Ellie, piętnastolatka, przyszła do mnie pewnego razu na badania. Była podekscytowana i po krótkiej pogawędce przeszła do rzeczy.

– Wróciliśmy właśnie z tatą z Peru – wypaliła. – Było świetnie. Nie uwierzy pani, jakie tam są góry i jak wspaniałych ludzi poznaliśmy.

– To rzeczywiście bardzo ciekawe, Ellie. A kto jeszcze był z wami?

– Nikt. Tylko tata i ja.

– A mama, a twój brat i siostra? Nie byli z wami na wakacjach?

– Ale to nie były wakacje, proszę pani – odpowiedziała. – Pojechaliśmy z tatą w Andy z transportem leków dla biednych ludzi, którzy nic nie mają. Planowaliśmy tę podróż od roku i tata chciał tam pojechać tylko ze mną i z nikim innym, jak sądzę.

– To musiała być niezła zabawa, co?

– Nie nazwałabym tego zabawą. Czasami było bardzo ciężko. Codziennie rano wspinaliśmy się na szlak, zaczynając od wysokości trzech tysięcy metrów, i rozstawialiśmy nasz gabinet w jakichś opuszczonych domach, a czasem w namiocie. Ja badałam ciśnienie krwi, podawałam dzieciom i dorosłym fluor, a tata ich leczył.

Przerwałam badanie, próbując wyobrazić sobie tę śliczną dziewczynę wspinającą się wysoko w górach, wkładającą łyżki z fluorem do ust obcych ludzi i śpiącą pod gołym niebem.

– A co skłoniło tatę, żeby wziąć ciebie na tę wyprawę?

– Tak do końca to nie wiem. Tata zawsze był człowiekiem, któremu zależy na ludziach biednych i chorych. Nawet tutaj, w domu, od kiedy pamiętam, tata zabierał mnie ze sobą do schroniska dla bezdomnych w mieście. Pewnego razu, jak sobie przypominam, mama była na niego wściekła, kiedy poszliśmy razem kupić chińskie potrawy na obiad. W drodze powrotnej tata zobaczył w parku człowieka, który przeszukiwał kosz na śmieci. Tatuś zatrzymał samochód, wyskoczył z całym tym jedzeniem i spytał tego człowieka, na co ma ochotę. Wybrał sajgonki – ulubione danie mamy. Dlatego była zła. Tatuś nigdy nie powiedział jej o tym człowieku w parku, a ona myślała, że po prostu zapomniał ich kupić. Myślę, że taki wyjazd do Peru był dla niego czymś naturalnym. On uwielbia troszczyć się o innych.

– A ty? – spytałam. – Podobało ci się w Peru?

– Pewnie! Bardzo! Było wspaniale! Naprawdę chciałam tam pojechać. Wie pani, patrzenie na tatę, dobrego lekarza, jak pomaga ludziom, którzy nie mają jedzenia i którzy umierają z powodu brudu i robactwa, sprawiło, że chcę robić to samo. Ojcowie moich kolegów i koleżanek nie robią takich rzeczy. Ale mój tata jest nieziemski! Zawsze uważa, że inni potrzebują więcej niż on. Myślę, że tata jest okej, i chcę być taka jak on. Dlatego tam z nim pojechałam.

Tata Ellie, żyjąc według swych przekonań, sprawił, że jego córka uznała je za własne.

Przyjrzyj się swoim przekonaniom i zastanów się, na jaką kobietę chciałbyś wychować swoją córkę. Ona chłonie nie tylko to, co mówisz, ale przede wszystkim patrzy na ciebie i bierze z ciebie przykład – z tego, co robisz każdego dnia.

Jedną z najlepszych rzeczy, jakie może zrobić ojciec, jest poszerzenie oczekiwań swojej córki odnośnie do życia. Będzie to miało bezpośredni wpływ na to, jak twoja córka mówi, jak się ubiera, jak się uczy, a nawet jaki sport zechce uprawiać i na jakim grać instrumencie. Pomóż jej ustalać własne cele, pomóż jej określić sens jej życia. Jeżeli twoja córka zrozumie, jaki jest sens jej życia, będzie jej łatwiej zaakceptować siebie, a jednocześnie staniecie się sobie bliżsi, ponieważ ona uzna cię za lidera i sojusznika w walce o lepsze życie.

Moi nastoletni pacjenci wiedzą, że mam zdecydowany pogląd w kwestii odkładania współżycia seksualnego na później. Wiedzą, że będę rozmawiała z nimi o seksie, i z góry wiedzą, co ode mnie usłyszą. Nawet jeśli nie chcą tego słuchać, bo mają zupełnie inne zdanie, zawsze odpowiadają pozytywnie na moją troskę, ponieważ wierzą, że trzymam ich stronę i że zależy mi na ich przyszłości.

Ojcowie powinni być wymagający, ale muszą przy tym być uprzejmi, przystępni i kochający. To wszystko jest kwestią zachowania pewnej równowagi. Niełatwo jest odmawiać swojemu dziecku. Nie pozwól, aby córka uważała cię za wroga. Nie wykorzystuj swojego autorytetu w sposób surowy czy bolesny. Nie staraj się za wszelką cenę dowieść swojej racji. Nie staraj się zrobić z niej posłusznego robota, ale bądź stanowczy, bądź jej przewodnikiem i prowadź ją!

Jeśli nie przyjmiesz do wiadomości tego, że ojcowski autorytet jest twoim naturalnym atrybutem, jeśli nie uznasz za normę wysokich standardów zachowania, jeśli nie będziesz działał, aby chronić twoją córkę, jeśli nie będziesz postępował według zasad moralnych, twoja córka będzie bardzo cierpieć – tak jak cierpiała jedna z moich pacjentek, Leah.

***

Leah miała szesnaście lat. Gdy otworzyłam drzwi gabinetu, zobaczyłam ją siedzącą z mamą. Obie były bardzo smutne. Nie przeglądały czasopism, nie rozmawiały ze sobą – nawet nie patrzyły na obrazki na ścianach.

– Dzień dobry. Jestem doktor Meeker. Miło cię widzieć – powiedziałam do Leah i wyciągnęłam rękę na przywitanie.

– Dzień dobry – odpowiedziała, nie podnosząc wzroku.

Trwałam w oczekiwaniu, ale nie popatrzyła na mnie. Mama przerwała tę niezręczną ciszę.

– Jestem mamą Leah, pani doktor. Ona nie bardzo miała ochotę, aby tu przyjść. Zmusiłam ją do tego, ponieważ jest z nią coś nie w porządku. Bardzo się o nią martwię i sądzę, że Leah ma depresję.

Gdy mama mówiła, ja obserwowałam Leah. Cały czas widziałam tylko czubek jej głowy. Siedziała skulona, ręce włożyła w rękawy, a nogi skrzyżowała pod krzesłem. Mama opowiadała, a Leah siedziała bez ruchu.

– Jak pani sądzi, kiedy ta depresja się zaczęła?

– Wie pani, pani doktor, to jest… trochę krępujące.

Leah spojrzała na mamę i potrząsnęła głową, próbując ją powstrzymać.

– Leah, musimy o tym porozmawiać. Wiem, że to może być trudne, ale to jest bardzo ważne.

Leah znowu wbiła wzrok w dywan.

– Cóż, kilka miesięcy temu Leah odwiedziła kolegę. Był to jej przyjaciel, z którym znali się od podstawówki. Zawsze spędzali ze sobą dużo czasu. Nie byli parą ani nic w tym sensie, po prostu bardzo się lubili. Leah wtedy właśnie zaczęła chodzić z innym chłopcem, Jeremym... – mama przerwała, a Leah zaczęła podnosić się z krzesła. – W każdym razie przyjaciel Leah (nie Jeremy) poprosił ją, aby pomogła mu napisać wypracowanie. Wie pani, pani doktor, oni zawsze uczyli się razem. To było we wtorek, tak, Leah, czy w czwartek?

Zaczynałam się niecierpliwić, ale czekałam.

– To nie ma znaczenia. W każdym razie Leah zgodziła się i po szkole poszli do niego do domu. I wtedy właśnie, Leah, popraw mnie, jeśli się mylę, gdy siedzieli razem na kanapie, on nagle położył się na niej.

Mama przerwała na chwilę, a Leah zaczęła płakać.

– Leah… – zaczęłam – czy tak było?

Leah pokiwała głową na potwierdzenie. Mama mówiła dalej.

– Nie wiem dokładnie, co zaszło, wie pani, w sensie seksualnym. Cokolwiek jednak to było, Leah bardzo to przeżyła.

Leah zaczęła płakać jeszcze bardziej.

Przez następne czterdzieści pięć minut słuchałam dalszej opowieści tej szesnastolatki i jej mamy, jak jej najlepszy kolega nagle położył się na niej i zmusił ją do uczestnictwa w wielu czynnościach seksualnych.

– Leah, czy zdajesz sobie sprawę, że to, co zrobił ten chłopak, jest karalne? Że powinien teraz siedzieć w więzieniu? A co zrobił twój tata?

Przekazała mi odpowiedź swojego taty głosem absolutnie bez wyrazu:

– Tata powiedział: „Chłopcy to chłopcy” – i poszedł grać w golfa.

***

Seksualne napastowanie, którego dopuścił się jej przyjaciel, bardzo źle wpłynęło na Leah, jednak tym, co naprawdę zwaliło ją z nóg, była świadomość, że jej ojca nic to nie obchodziło i że nie miał zamiaru jej bronić. Mógł stać się dla niej bohaterem. Mógł wtargnąć do domu tego chłopaka i zażądać przeprosin; mógł zmusić chłopaka, aby sam zgłosił się na policję. Niestety, zamiast tego poszedł grać w golfa.

Jeśli ojciec Leah zrobiłby cokolwiek, aby ją bronić – gdyby zatelefonował do rodziców tego chłopaka, a potem porozmawiał z nim ostrym tonem – zaoszczędziłby jej długich miesięcy udręki. Niestety, w tej sytuacji wyleczenie jej z depresji zajęło aż półtora roku.

Podstawową zasadą ludzkiego zachowania jest to, że musimy mieć w życiu kogoś, kto jest dla nas autorytetem. To sprawia, że czujemy się dobrze i bezpiecznie. Tak, wszyscy! Chociaż często staramy się ten fakt ignorować czy bagatelizować, gdy tylko pojawiają się kłopoty, biegniemy po pomoc. Kiedy tylko pojawia się w naszym życiu jakiś problem, zadanie czy trudność, która nas przerasta, szukamy kogoś, kto umie sobie z tym poradzić; kogoś, kto może nam pomóc; kogoś, kto poda nam pomocną dłoń i kto wie, co w takiej sytuacji należy zrobić.

Tego właśnie, tato, twoja córka oczekuje od ciebie. Nie musi jej się podobać twoje zachowanie, twoje zasady, ubrania czy poglądy polityczne – ale nigdy nie pozwól na to, aby twoja córka straciła do ciebie szacunek. To nigdy nie nastąpi, jeżeli będziesz żył według przejrzystych zasad moralnych. Jeśli tak będzie, staniesz się w jej oczach bohaterem. Ona tego pragnie! Mówię ci to jako lekarz pediatra: nie wycofuj się, proszę! Ona potrzebuje cię bardziej, niż możesz to sobie wyobrazić.

Wielu psychiatrów uważa, że reakcja ojca jest najważniejszym czynnikiem procesu odbudowania świadomości dziewczyny po napaści na tle seksualnym. Prawdę mówiąc, to, w jaki sposób ojciec odpowiada na agresję seksualną wobec swojej córki, może być w sensie pozytywnym tak samo przełomowym momentem w jej życiu, jak w sensie negatywnym jest sam atak. Zastanów się nad tym przez chwilę. Napaść na tle seksualnym jest najbardziej traumatycznym przeżyciem, jakiego młoda dziewczyna może doświadczyć. Uświadom sobie teraz, że twoja reakcja jest tak samo ważna dla jej zdrowia emocjonalnego jak ten atak. Tak właśnie jest. Zaraz wytłumaczę ci dlaczego.

Gdy dziecko (lub dorosły) przeżywa upokorzenie lub napaść, jego naturalnym instynktem jest odpowiedź poprzez walkę i obronę. Całe ciało wtedy spręża się do obrony lub do ucieczki, aby zrobić cokolwiek – ale napastnik jest zwykle silniejszy. Twoja córka wyobraża sobie wtedy ciebie. W jej oczach jesteś wielki, nieugięty i silny. Coś mówi jej: „On może mi pomóc, jego obecność jest rozwiązaniem tej sytuacji! Mój tata może z tym wszystkim zrobić porządek, bo mnie kocha. Mój tata go zabije, będzie walczył o mnie”. Nawet zanim dowiesz się o całej sytuacji, ona już wyobraziła sobie ciebie jako bohatera. Mama nie da sobie tutaj rady, ale ty – na pewno.

Jeśli zrobisz to, co mówi ci twój instynkt, jeśli wzbierze w tobie gniew i zaczniesz działać – ona poczuje się bezpieczna. Poczuje się kochana. Poczuje, że ktoś jej broni. Będzie miała też świadomość istnienia sprawiedliwości i zadośćuczynienia. Zdobędzie coś, co pozwoli jej niejako zamknąć ten straszny epizod w życiu. Gdy zareagujesz jak bohater, oboje będziecie w tej sytuacji zwycięzcami.

Jeżeli jednak odpowiesz tak jak tata Leah, w każdym aspekcie sprawy osiągniesz dokładnie odwrotny rezultat. Córka poczuje się oszukana, niekochana i bezbronna. Dowie się, że tata jest kimś, na kogo nie może liczyć. Nie będzie mogła dać sobie z tym rady, a sprawiedliwości nie stanie się zadość. Może nawet pomyśli, że ten okropny napad jest czymś, na co zasługuje i czego może się w życiu spodziewać ze strony chłopców. Skutkiem takiego myślenia będzie głęboka i długotrwała depresja.

Leah została zdradzona zarówno przez swojego najlepszego przyjaciela, jak i przez ojca. Cierpiała długo na depresję, zagubiona, w poczuciu całkowitej bezsilności i bezradności. Troska jej mamy przyniosła efekty dopiero po półtora roku leczenia. Czy Leah pozbierałaby się szybciej, gdyby jej tata zareagował jak bohater? Jestem o tym przekonana, ponieważ widziałam setki takich dziewcząt jak Leah. Mogę z całą odpowiedzialnością lekarza powiedzieć, że gdyby ojciec Leah zachował się jak prawdziwy mężczyzna i nie wzruszył ramionami, mógłby zapobiec depresji swojej pokrzywdzonej córki.

Tato, nie ma innej możliwości: dla swojej córki musisz być bohaterem!

Wytrwałość

Jednym z najtrudniejszych aspektów stawania się bohaterem dla własnej córki jest nie tyle podejmowanie decyzji o tym, co jest dla niej dobre, a co złe, ile dbałość o przestrzeganie zasad. Ojcowie niekiedy umieją wymagać od siebie ogromnej dyscypliny, natomiast nie wychodzi im to kompletnie w relacjach z własnymi dziećmi. Często są zmęczeni, a córki zachowują się buntowniczo, manipulują ojcami i w rezultacie robią, co chcą. Tutaj właśnie jest miejsce na wytrwałość.

Obserwowałam ten mechanizm wiele razy we własnym domu. Razem z mężem prowadzimy gabinet lekarski. Wobec pacjentów mój mąż wyraża się jasno i zdecydowanie, oczekując jednocześnie, że będą oni postępować według jego zaleceń. Po pracy jednak staje się innym człowiekiem. Gdy nasza siedemnastoletnia córka pyta, czy może pójść z przyjaciółmi na plażę na nocną imprezę i wrócić o pierwszej w nocy, mąż stara się słuchać uważnie. Jest już dziesiąta wieczorem i oboje jesteśmy wykończeni. My tak – ale nie ona. Nasza córka patrzy więc przeciągle na swojego tatusia i mówi: 

– Tato, proooooszę… 

I wtedy dzieje się coś dziwnego: mojego męża opuszcza właściwa mu zdolność racjonalnego myślenia. Mężczyzna, który przed kilkoma godzinami zachowywał się stanowczo i odpowiedzialnie wobec swoich pacjentów, nagle wariuje i mówi: 

– Córciu, sądzę, że jeśli obiecasz mi, że wrócisz równo o pierwszej, możesz iść.

– Czyś ty oszalał?! – pytam. – Siedemnastoletni chłopcy i siedemnastoletnie dziewczyny sami, na plaży, o pierwszej w nocy?! Nie zgadzam się!

Zbyt często ojcowie pozwalają swoim córkom na zbyt wiele i potem sami się przed sobą usprawiedliwiają: „Wszystkie dzieci kosztują alkoholu, próbują, co to seks, a także co nieco narkotyków. Nie mogę jej tego zabraniać do końca życia”. Albo: „Ona skończyła już siedemnaście lat i jest dostatecznie dojrzała, aby umieć się zachować”. Pamiętaj jednak, że jest to ta sama dziewczynka, którą chroniłeś przed tym wszystkim, gdy miała dziesięć lat – a „te rzeczy” nie stały się bezpieczniejsze przez to, że ona urosła. Przeciwnie, stają się coraz gorsze i bardziej pociągające!

Z pewnością są dzieci, które eksperymentują z seksem, narkotykami i alkoholem, ale inne dzieci to nie twoja córka. Bądź pewien, że ona będzie cię szanować jeszcze bardziej, jeśli tylko się nie poddasz i nie ustąpisz. Z chwilą gdy zaczniesz chwiać się w swych przekonaniach, stracisz bardzo wiele w jej oczach. Przecież ona sądzi, że jesteś mądrzejszy niż inni rodzice, silniejszy niż jej chłopak i bardziej od innych ludzi troszczysz się o nią i o to, co dla niej dobre. Wyjawię ci teraz tajemnicę, która dotyczy córek w każdym wieku: wszystkie bardzo lubią chwalić się siłą swoich ojców – nie tylko fizyczną, ale ich zasadami i wymaganiami. Dlaczego? Ponieważ to pozwala pokazać innym, jak bardzo ojcowie je kochają. Gdybyś tylko mógł słyszeć te sekretne rozmowy przyjaciółek…

Jeśli musiałbyś walczyć o swą córkę raz lub dwa razy, lub nawet dziesięć, nie byłoby to takie trudne. Musisz jednak walczyć o nią setki razy! Walka o nią musi się stać twoim codziennym zadaniem. Masz do dyspozycji tylko osiemnaście krótkich lat, zanim ona stanie się dorosła. Jeśli nie wskażesz jej teraz drogi, sama nie znajdzie jej później. Wytrwałość w wyznaczaniu ścieżki nie jest sprawą łatwą. Ona może się czuć zakłopotana twymi interwencjami, może się obrażać, może nawet powie ci, że cię nienawidzi. Jednak ty zdajesz sobie sprawę z czegoś, o czym ona nie wie: ty wiesz, jak może zareagować szesnastolatek, widząc ją w skąpym topie. Wiesz, że nawet jedno piwo może sprawić, że nie będzie w stanie bezpiecznie prowadzić samochodu. Wiesz o wiele więcej niż ona i mimo że ciężko będzie ci wytrwać, musisz to zrobić.

Oznacza to nie tylko ustalanie reguł i egzekwowanie ich, ale przede wszystkim dawanie dobrego przykładu. Gdy jesteś wytrwały, chociaż stosowanie się do własnych zasad wiele cię kosztuje, ona także z tego korzysta. Potrzebuje bohatera i jeśli docenia to, co robisz, sama też zacznie tak postępować.

W tym miejscu musimy porozmawiać o rozwodach. Wszyscy wiemy, jak bardzo bolesny jest rozwód rodziców dla każdego dziecka. Bardzo ważne jest, aby każdy dobry ojciec zdawał sobie sprawę z wpływu rozwodu na swą córkę, ponieważ tylko on może tu pomóc.

Córki czują się często opuszczone, gnębi je poczucie winy; są smutne, rozczarowane rodzicami i są na nich wściekłe. Często wpadają w depresję. Nie jest istotne, jak bardzo ojciec próbuje przekonać córkę, że to nie z jej winy – to nic nie da. W okresie dojrzewania młodzi ludzie zwykle widzą siebie w centrum rodziny oraz kręgu przyjaciół i cokolwiek wokół się wydarza, w znacznej mierze dotyczy to ich samych. Tak więc twoja córka nie tylko może czuć się odpowiedzialna za twój rozwód, ale także może się czuć bezradna i winna, ponieważ nie jest w stanie wpłynąć na decyzję twoją lub swojej matki. Te uczucia pojawiają się niezależnie od twoich działań. Tyko czas i wewnętrzna dojrzałość pomogą jej poradzić sobie z tą traumą.

Twoja córka może się także poczuć kompletnie opuszczona. Będzie pytać: „Co takiego złego zrobiłam? Dlaczego nie zasługuję na to, aby byli ze mną? Jeśli mama naprawdę mnie kochała, dlaczego odeszła?”. W tym momencie nie możesz być nieobecny i musisz ją wspomóc.

Każda córka spodziewa się, że jej rodzice będą żyli długo i szczęśliwie, zawsze razem. Jeśli widzi ojca lub matkę uciekających od rodziny i małżeńskich zobowiązań, zaczyna się gubić. Według niej bohaterowie powinni zawsze walczyć. Rzeczywistość niekiedy jest inna i czujesz się pokonany, już nie możesz dalej walczyć. Jeśli mama opuszcza rodzinę, ma romans lub jest nieobecna, bo pije, twoje możliwości walki są ograniczone.

Jednakże gdy tylko jest to możliwe, dla dobra swojej córki musisz stawać do walki. Jeśli walczysz, jeśli jesteś wytrwały i okazujesz swoją odwagę, zawsze będzie to miało zbawienny wpływ na twoją córkę. Czasem wytrwałość ze względu na nią będzie oznaczać trwanie przy jej chorej psychicznie matce. Może będziesz musiał poświęcić dla niej własne szczęście. Ale tak przecież postępują bohaterowie. Tego oczekuje twoja córka. Dokonywanie heroicznych wyborów w pracy, w małżeństwie i przez całe życie ukształtuje ją: to, kim jest i kim się stanie. Musisz ją prowadzić mądrze, spójnie i bohatersko!

Czasem taka heroiczna postawa sprawia, że życie daje nam drugą szansę.

***

Doug patrzył przez okno. Pomysł wakacyjnego wyjazdu aż na Florydę wziął się z jego chęci prawdziwego uczczenia dwudziestej piątej rocznicy ślubu z Judy. Chciał być znowu bliżej niej i odświeżyć ich miłość. Ostatnią rzeczą, na jaką miał ochotę, było wysłuchiwanie od samego rana jej narzekań na ich wspólnych znajomych, którzy według niej byli wstrętnymi obłudnikami.

Nagle pociemniało mu w oczach. Poczuł smród palonych opon, usłyszał zgrzyt metalu, brzęk szkła i eksplozję. Wyrzuciło go z samochodu. Nie wiedział, co się dzieje. Czy wybuchła bomba? Umierał czy tonął?

A potem nastała cisza. Doug za wszelką cenę starał się opanować. Jego ścisły umysł przejął stery działania. „Kilka głębokich oddechów. Zobaczę, co się stało,i spróbuję coś poradzić”. Pchnął mocno pogięte drzwi samochodu...

Doug przerwał swoją opowieść. Opowiadał mi o tym strasznym wypadku sprzed dziesięciu lat. Powiedział, że po otwarciu drzwi i wyjściu z samochodu, by ratować Judy, najbardziej przestraszył się ciszy: nikt nie krzyczał, nikt nie wołał pomocy, było przerażająco cicho. Potem zobaczył but Judy. Gdy o tym mówił, odwrócił wzrok i zaczął płakać.

Dalej Doug opowiadał przez łzy. Wypadek wydarzył się na Florydzie, na bocznej drodze. Jadący z naprzeciwka samochód zjechał na drugą stronę jezdni i czołowo uderzył w prawą część jego auta, gdzie siedziała Judy. W chwili zderzenia natychmiast wpadła w śpiączkę. Mijały tygodnie, a ona wciąż leżała na oddziale intensywnej terapii w szpitalu, daleko od domu. Lekarze mówili Dougowi, że Judy wkrótce umrze. Ale tak się nie stało.

Oczekując w szpitalu na wieści o żonie, Doug poprosił kolegę, aby we wraku wynajętego samochodu poszukał jego kalendarza. Musiał znowu uporządkować swoje życie – w końcu był inżynierem.

Gdy kolega wrócił z kalendarzem, Doug wziął go do ręki i nagle przyszła mu do głowy pewna myśl. Powiedział mi: 

– Jeśli Bóg mógł wydobyć mój kalendarz ze sterty pogiętego metalu, to może mi także zwrócić moją żonę.

Doug modlił się. Trwał w swej nadziei, że pewnego dnia Judy otworzy oczy, wstanie z łóżka i zacznie chodzić.

I tak się stało: Judy otworzyła oczy, popatrzyła na Douga i na lekarzy. Ale to nie była ona. Nikogo nie rozpoznawała i nic nie pamiętała.

Dalej przejęła opowieść córka Douga, Mindy.

– Gdy tata przywiózł mamę do domu z Florydy, bardzo się bałam. Miałam dziewiętnaście lat. Mama, którą znałam, umarła i ktoś inny nosił jej ubrania i chodził w jej butach. Mama wyglądała bardzo źle, była strasznie wychudzona. Nie pamiętała filmów, które razem oglądałyśmy, ani tych niezliczonych wieczorów, gdy siedziała ze mną nad lekcjami. Było mi bardzo smutno, myślałam, że oszaleję.

Życie było bardzo, bardzo trudne. Mama taka, jaką pamiętałam, odeszła na zawsze. Życie taty także bardzo się zmieniło. Czułam się odpowiedzialna za moją młodszą siostrę i za tatę. Nasze relacje z tatą stały się trochę dziwne. Byłam wciąż jego córką, ale przejęłam też znaczną część dawnej roli mamy – czego ani tata, ani ja tak naprawdę nie chcieliśmy – prowadzenie domu i opiekę nad siostrą.

Język ciała Mindy był bardzo wyraźny. Nie była spięta czy zdenerwowana, przeciwnie – wypowiadała się bardzo konkretnie i jasno. Patrzyła mi prosto w oczy. Czasem płakała, a czasem się uśmiechała.

Przed wypadkiem mocno kochała i szanowała swojego tatę. Po wypadku jej miłość i szacunek do ojca wzrosły jeszcze bardziej. Tata stał się jej bohaterem. Opowiadała:

– Gdy tata przywiózł mamę do domu, mama niczego nie pamiętała. Tata godzinami oglądał z nią albumy z naszymi zdjęciami i wynajął do pomocy nauczycielkę. Mój tata przed wypadkiem nie był zbytnio cierpliwy, ale teraz dzień po dniu, tydzień po tygodniu pracował z mamą. No i pomagał nam, dzieciom: mnie, mojej młodszej siostrze i starszemu bratu.

Inni ojcowie nie daliby rady: wstawać codziennie rano i opiekować się żoną, która cię nie zna; przywrócić jej pamięci dwadzieścia pięć lat wspólnego życia. Ale tata nigdy się nie poddał. Oczywiście, zdawał sobie sprawę, że mama nigdy już nie będzie taka sama. Nie wiedział też, co go jeszcze czeka. Ale to było najcudowniejsze: zawsze patrzył w przyszłość.

Zmienił swój styl pracy. Przeszedł na wcześniejszą emeryturę i przeprowadził się z mamą dalej na północ, gdzie życie było spokojniejsze i prostsze. Wiem, że cały czas bardzo martwi się o nią.

– Co najbardziej uderzyło cię w zachowaniu taty? – spytałam.

– Niezachwiana wierność – odpowiedziała od razu. – Nigdy od tej sytuacji nie uciekał. Stawił jej czoła. Zawsze w życiu trzymał się blisko Boga – i walczył o zdrowie mamy.

Jako dorosła kobieta Mindy zdaje sobie także sprawę z tego, że tata nie walczył tylko o zdrowie swojej żony – walczył także o nią, o swoją córkę. Chciał, aby życie Mindy było uporządkowane, stabilne; chciał podzielić się z nią swoją silną wiarą. Chciał, aby jego najstarsza córka odnalazła w sobie własne pokłady siły. Czy był dla niej bohaterem? Zdecydowanie tak, jak mówi dziś Mindy. Nikt inny nie może się z nim równać.

***

Doug jest prawdziwym bohaterem. Jestem pewna, że nie myśli o sobie w ten sposób, jednak jest taki, jaki powinien być każdy ojciec. Każdy mężczyzna jest w stanie zrobić to, czego on dokonał.

Może się ze mną nie zgadzasz. Może myślisz, że jego życie się nie ułożyło. Może nawet sądzisz, że jest głupcem, że niepotrzebnie tak się męczył.

Nie widziałeś jednak wyrazu jego twarzy, gdy opowiada o swojej żonie. Nie słyszałeś jego spokojnego głosu, gdy dzieli się mądrością, która pochodzi z jego cierpienia. To jest coś niezwykłego. Doug ma w sobie coś, co ja też bardzo chciałabym mieć – i czego ty pragniesz: nieopisany pokój i radoś?, kt?ra pochodzi zć, która pochodzi z trwania w tym, co słuszne i sprawiedliwe, nawet pośród codziennej udręki.

Doug jest prawdziwym bohaterem, ponieważ uratował swoją rodzinę. To właśnie czynią bohaterowie: odpowiadają na najgłębsze potrzeby ludzkiego serca.

Sprawy, o których piszę, są naprawdę poważne i nie traktuję ich lekko. Są one trudne, ale też prawdziwe, a ktoś musi powiedzieć wreszcie ojcom, aby uwolnili swoją męskość. W zbyt wielu elementach współczesnej popkultury jest ona albo zdyskredytowana (często przez feministki), albo ukazywana w złym świetle (np. w muzyce rap). Prawdziwa męskość to silny autorytet działający w sposób moralny i prawy. I tego właśnie potrzebuje twoja córka.

Poniżej przedstawiam kilka punktów, które powinni wziąć pod uwagę wszyscy ojcowie:

1. Przygotuj sobie plan działania. Twoje oczekiwania wobec córki są najbardziej precyzyjne, gdy jest jeszcze mała. Gdy jest niemowlęciem, patrzysz na nią zakochanym wzrokiem i dokładnie wiesz, czego od niej oczekujesz: od tego, jak ma się wyrażać, aż po cechy charakteru chłopaków, z którymi kiedyś będzie się spotykać. Zapisz to sobie i zapamiętaj, a potem jej przekaż. Nastolatki uwielbiają mieszać w głowach swoich rodziców. Zapisz więc te zasady – tak jak zapisano Dziesięcioro przykazań – i trzymaj się ich.

2. Zachowaj odwagę nawet w chwilach trudnych. Tak zwykle będziesz działał w stresie: koledzy, współcześni psychologowie, telewizja, twoja żona – i twoja córka. Bądź opanowany, zdecydowany i konsekwentny. W mężczyznach, których podziwiamy, łączą się uprzejmość, siła i wytrwałość.

3. Bądź liderem. Pamiętaj, że masz o wiele większe doświadczenie życiowe niż twoja córka. Nawet jeśli jej poziom inteligencji jest wyższy niż twój, ona nie jest w stanie podejmować decyzji tak rozważnie i dojrzale jak ty. Ty widzisz całościowy obraz sytuacji i szacujesz konsekwencje różnych działań w sposób, w jaki ona jeszcze nie umie. Małe dzieci są sprytne i mają zadziwiającą zdolność manipulowania swoimi ojcami. A więc: mądrzy faceci, miejcie się na baczności. Gdy twoja dwulatka ma napad wściekłości, zaprowadź ją do osobnego pomieszczenia i nie zwracaj na nią uwagi, aż się uspokoi. Zrób dokładnie to samo, gdy ma szesnaście lat. Jeśli musisz dać jej szlaban na tydzień czy na miesiąc, zrób to. Nigdy nie bierz sobie do serca jadu, który może sączyć się z jej ślicznych ust. Ona ciągle jest dzieckiem. Ty masz przewodzić w rodzinie – nie pozwól, aby to robiła niedojrzała dziewczynka. Ona ma przed sobą całe życie i kiedyś będzie musiała przewodzić we własnym domu. Naucz ją tego.

4. Nie uciekaj, wytrwaj. Bohaterowie walczą aż do końca – nigdy nie uciekają. Musisz więc wytrwać w walce o swoje dziecko. Angażuj się aktywnie w życie twojej córki i całej twojej rodziny. Spędzaj z nią w domu jak najwięcej czasu; bądź konsekwentny, kochający, miły i cierpliwy. I pamiętaj, że jesteś bardziej odporny na wszelki stres niż twoja córka. Rodzice często mówią, że dzieci są odporne na trudne chwile, takie jak rozwód. Ale to nieprawda, dzieci po prostu nie mają wyboru, nie mogą uciec przed rozwodem rodziców. Ty zawsze masz wyjście – możesz wybrać ucieczkę, gdy sprawy stają się zbyt trudne dla ciebie. Córka nie powie ci tego, więc mówię ja: jeśli istnieje chociaż minimalna szansa na uratowanie waszego małżeństwa, chwytaj ją. Nawet kiedy wydaje ci się, że wszystko stracone, pozostań w nim. Zostań w domu, ze swoimi dziećmi tak długo, jak to możliwe – dla ich dobra. Rozwód, gdy córka ma dwadzieścia lat, jest dużo lepszy niż wtedy, gdy ma ich zaledwie czternaście. A kto wie, może w końcu odkryjesz, że najlepszym lekarstwem na kryzys w małżeństwie jest wierne trwanie w podjętych zobowiązaniach. Sprawy między mężem a żoną naprawdę mogą kiedyś zacząć iść ku lepszemu.

Nie uginaj się pod presją znajomych. Wielu z nich (a może nawet większość) będzie postępowała ze swoimi córkami znacznie łagodniej niż ty. No i co z tego? Ryzyko jest zbyt duże. Widzę je codziennie w moim gabinecie i naprawdę doceniam – podobnie jak doceniają to córki i żony – ojców, którzy jak bohaterowie nie składają broni, dopóki trwa walka i dopóki dziecko dorasta w domu (w rzeczywistości zawsze musisz być gotów do walki o swoje dziecko).

Jest to ogromne wyzwanie, ale widziałam dostatecznie wielu heroicznych ojców, aby wiedzieć, że temu wyzwaniu jest w stanie sprostać każdy mężczyzna, jeśli się do niego odpowiednio przygotuje. Wszystko, czego ci potrzeba, to być mężczyzną, prawdziwym mężczyzną – a to oznacza człowieka pełnego odwagi, ojcowskiej mądrości, wytrwałości i integralności osobistej. Zostałeś tak stworzony nie przez przypadek. Jesteś mężczyzną i twoim powołaniem jest, aby być silnym i kochającym mężem i ojcem. Bądź więc posłuszny swojej naturze i swojemu powołaniu i rób to, co jest prawe. Bądź bohaterem.