Eliza Orzeszkowa

ELIZA ORZESZKOWA DO IWANA FRANKI

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

Dnia 20 marca 1886 roku, Grodno.

Dnia 8 kwietnia 1886 r., Grodno.

ELIZA ORZESZKOWA DO IWANA FRANKI

Eliza Orzeszkowa

Dnia 20 marca 1886 roku, Grodno.

Nie wiem, czy i o ile zajmujecie się literaturą polską, czy i o ile znanym Wam jest imię jednej z jej pracownic. Jako pisarka polska, przedstawiam się Wam przez dwie moje powieści, które razem z tym listem wysyłam. Szczęśliwą będę, jeżeli po ich przeczytaniu raczycie mi przebaczyć śmiałość, z jaką napastuję Was, i tym pisaniem, i bardzo serdeczną prośbą moją.

Od roku przeszło zajmować się zaczęłam językiem rusińskim i jego, literaturą. Kilka przyczyn złożyło się na pociągnięcie mnie ku przedmiotowi temu, ale najbardziej bezpośrednią z nich była korespondencja z dwoma rodakami mymi, mieszkającymi na Ukrainie, którzy  przejęci gorącą sympatią dla tamtejszego ludu i wszystkiego, co go dotyczy, pracowicie studiują jego przeszłość, obyczaje i wszystkie objawy narodowego ducha. Od nich to dowiedziałam się rzeczy, które zaciekawiły mnie prawie namiętnie, i otrzymałam pierwsze wskazówki i materiały do studiów. Zapoznanie się z małoruskim językiem nie przedstawiało mi wiele trudności, urodziłam się bowiem w guberni grodzieńskiej i większą część  życia przebyłam na wsi, wśród zamieszkującej wsie tutejsze rusińskiej ludności, a znajomość jej mowy, jak też moje dla niej sympatie sięgają pierwszych brzasków mego myślenia i uczucia. Wprawdzie język literacki różni się znacznie z codzienną mową ludności niewykształconej i dykcjonarz był i jest mi jeszcze niezbędnym przy czytaniu dzieł tej literatury. Z pomocą więc dykcjonarza (rusińsko-polski Piskunowa) przeczytałam „Kobzar" Szewczenki, zbiór poezji i dramatów Hałki (Kostomarowa) i Kotlarewskiego, zbiór powiastek Wowczka, dwie powieści Nieczui, dwie Barwinka i — w ostatnich właśnie dniach — dwa prześliczne utwory Wasze, Szanowny Panie, „Zachar Berkut" i „Na dni". Oprócz tego przez cały rok 1885 prenumerowałam lwowskie „Diło", ale czynić to przestałam dlatego, że cenzura rosyjska tak mi w tej gazecie wycinała całe felietony i czarnym tłuszczem zakrywała całe szpalty, że nic prawie do czytania nie pozostawało. Obecnie czytam Ukraiński Kalendarz z 1883 r. pt. „Rada i historia Bohdana Chmielnickiego" Kostomarowa. Więcej nic nie mam, nic nie wiem i wiadomości otrzymać znikąd nie mogę, bo jeden z owych dwu rodaków moich, o których pisałam, p. Neyman z Winnicy, zajmuje się specjalnie zbieraniem poezji ludowej, drugi, p. Włodzimierz Wysocki, z Kijowa, jest człowiekiem tak obciążonym pracą zarobkową, że nie zawsze postronnymi, choć bardzo sobie miłymi rzeczami zajmować się może. Mnie zaś bardzo, bardzo dla wielu, wielu przyczyn idzie o to, aby wszystko, co tylko się tyczy narodowości małoruskiej, zbadać i poznać gruntownie, do dna, o ile można, wyczerpująco. Chciejcie wierzyć, Szanowny Panie, że pragnienie to nie jest pustą ciekawością ani chęcią zabawy i że mam w tym zupełnie poważne, literackie i społeczne cele, których doścignąć pragnę, o ile mi pozwolą na to siły i zdolności moje. Zupełnie więc poważnie i bardzo serdecznie proszę, abyście mi ku pomocy przyszli. Poznałam już w Was wysoce utalentowanego i nieźmiernie sympatycznego pisarza; nie wątpię też, że okażecie się mnie współczującym i dobrym człowiekiem i towarzyszem po myśli i piórze. [...] 

Nie wiem, o ile znacie język polski i czy możecie go używać do pisania. Spotykam wprawdzie prace Wasze w naszych dziennikach, ale mogą być one tłumaczone w redakcjach. Gdybyście jednak i umieli pisać po polsku, proszę Was — jeżeli raczycie odpowiedzieć na ten list mój — napiszcie do mnie po rusińsku. Zrozumiem z pewnością, bo już w czytaniu rzeczy rusińskich nabrałam znacznej wprawy, a otrzymywanie listów w tym języku sprawi mi przyjemność i korzyść. Jeżeli zechcecie bardzo już mię uszczęśliwić, poświęćcie chwilę czasu na zaznaczenie akcentu wyrazów, z których list Wasz składać się będzie. O akcencie Waszym bardzo słabe mam wyobrażenie i jaśniejszego znikąd tu nabrać nie mogę.

Miejsce, w którym mieszkam, jest ciemną i głuchą pustynią, w której niczego nauczyć się nie podobna. Z wielką chęcią wzięłabym kurs rusińskiego pisania i mówienia; może by się tu nawet ktokolwiek znalazł, kto by go mógł mi udzielić, ale są okoliczności, których natury może się domyślicie, a które stanowczo odradzają i takie uczenie się, i takie uczenie. Dla tych samych okoliczności chciejcie łaskawie odpowiedź swoją  — jeżeli mi odpowiecie — na poczcie ubezpieczyć.

Chciałabym znaleźć wiele dobrych i pięknych wyrazów, aby prosić Was przebaczenia za śmiałość, z jaką czas Wam zabieram sprawami i prośbami mymi. Ale obwińcie o jej wzbudzenie powieści swoje, które natchnęły mnie wielką ku Wam ufnością i sympatią. Może nie odrzucicie przyjaznej i pełnej szacunku ręki, którą Wam, Szanowny Panie, z całego serca do braterskiego uścisku podaję.

Eliza Orzeszkowa

Koniec wersji demonstracyjnej.

Dnia 8 kwietnia 1886 r., Grodno.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej