Eliza Orzeszkowa

ELIZA ORZESZKOWA DO FRANCISZKA SALEZEGO LEWENTALA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

d. 12 sierpnia 1877 r., Nowe Miasto

28 sierpnia (wtorek) 1877 r., Hotel Saski

d. 7 września 1878 r., Grodno

Grudzień 1878 r., Grodno

d. 16 stycznia 1879 r., Grodno

8 (20) sierpnia 1879 r., Grodno

14 VIII [18]80, Świsłocz

12 (24) VIII 1880 r., Świsłocz

15 (27) września 1880 r., Świsłocz

6 października 1880 r., Świsłocz

3 (15) października 1880 r., Grodno

15 (27) stycznia 1881 r., Grodno

1 (13) czerwca 1881, Grodno

1 IV [18]82, Grodno

7 czerwca 1882 r., Grodno

4 (16) czerwca 1882 r., Grodno

16 I [18]83, Grodno

2 II [18]83, Grodno

20 II [18]83, Grodno

4 VII [18]83, Miniewicze

19 VIII [18]83, Miniewicze

4 IX [18]83, Miniewicze

19 X [18]83, Grodno 

29 X [18]83, Grodno

10 XI [18]83, Grodno

1 (13) listopada 1883 r., Grodno

3 (15) stycznia 1884 r., Grodno

6 (18) stycznia 1883 r. [! 1884], Grodno

18 II [18]84, Grodno

12 III [18]84, Grodno

7 października 1884 r.

18 I [18]85, Grodno

2 X [18]85, Grodno

6 XI [18]86, Grodno

7 XII [18]86, Grodno

23 VI [18]87, Grodno

8 VI [18]88, Miniewicze

14 XI [18]88, Grodno

25 X [18]89, Grodno

7 X [18]90, Grodno

14 V [18]94, Grodno 

20 V [18]94, Grodno

27 X [18]94, Grodno

26 XI [18]95, Grodno

9 II [18]97, Grodno

26 V [18]97, Grodno

20 [maja] (1 czerwca) 1897 r., Grodno 

[13 lipca 1897 r., Grodno]

ELIZA ORZESZKOWA DO FRANCISZKA SALEZEGO LEWENTALA

Eliza Orzeszkowa

d. 12 sierpnia 1877 r., Nowe Miasto

Szanowny Panie

Przyjaciółka moja, panna Kościałkowska, pisała mi, iż przy wręczeniu Sz[anownemu] Panu rękopisu powieści mojej Meir Ezofowicz otrzymała przyrzeczenie, iż po upływie trzech tygodni zechcesz Sz[anowny] Pan łaskawie uwiadomić mię o zaakceptowaniu lub nie przez redakcją Kłosów pomienionej powieści wraz z towarzyszącymi jej warunkami. Ponieważ chciałabym przed wyjazdem stąd moim wiedzieć, jak sprawa ta stoi wobec Sz[anownego] Pana, aby móc w przejeździe przez Warszawę ułatwić ją ostatecznie, poważam się uprzejmie prosić Sz[anownego] Pana o kilka słów stanowczej odpowiedzi, którą raczy Pan wręczyć oddawcy listu tego. Pragnęłabym, aby odpowiedź ta pomyślną dla mnie była i aby praca moja, którą uważam za najmniej złą ze wszystkich, które wykonałam, służyć mogła pismu Pana. W przeciwnym jednak razie pożądanym byłby dla mnie jak najprędszy zwrót rękopisu i dlatego pozwoliłam sobie utrudzać Pana prośbą o rychłą i stanowczą decyzją.

Z wysokim szacunkiem

El. Orzeszkowa

28 sierpnia (wtorek) 1877 r., Hotel Saski

Szanowny Panie

W przejeździe przez Warszawę zabawię tu dni parę. Racz Pan naznaczyć dzień i godzinę, w której Go u siebie zobaczyć będę mogła, a oczekiwać Pana będę.

Z wysokim szacunkiem

El. Orzeszkowa

d. 7 września 1878 r., Grodno

Szanowny Panie

Przypominając się przyjaznej i wielce mi cennej pamięci Pana, poważam się utrudzać go sprawą moją — a czynię to tym śmielej, iż nie jest ona wyłącznie moją.

Od dawna już myślałam, że przychylne zdanie wygłoszone o powieści Meir Ezofowicz przez uwielbianego dziś i niemal ubóstwionego powszechnie J. I. Kraszewskiego mogłoby w znacznej części przyczynić się do powodzenia u ogółu tej pracy mojej, a przede wszystkim — i o co najbardziej tu idzie — zamknąć usta krzykaczom złej woli i wiary lub ludziom z góry już stronniczo uprzedzonym nie przeciw mnie, lecz przeciw idei stanowiącej myśl przewodnią mojej powieści, lub jeszcze takim, którzy niezdolni zrozumieć żadnej myśli nowszej upatrują w niej zawsze przeróżne niebezpieczeństwa dla sprawy ogółu, a w głosicielu jej — intencje zdradzania sprawy tej. Gdyby rzecz szła wyłącznie o mnie, o udzielane mnie osobiście pochwały lub nagany, nie uczyniłabym najlżejszego kroku dla sprowadzenia sobie pierwszych, a uniknięcia drugich, tak jak kroków takich nie czyniłam nigdy przez ciąg dwunastoletniej już pisarskiej mej czynności, o czym wiedzą dobrze panowie krytycy, których łask nie skarbiłam sobie tak dalece, że żadnego z nich prawie nie znałam. — Obecnie wypadek jest inny. Potępienie przez ogół pracy mojej przyniosłoby szkodę nie mnie tylko, ale jednemu z najważniejszych interesów kraju, temu właśnie interesowi jego, który najbardziej będąc zapoznanym, najsilniejszych potrzebuje bodźców, aby zrozumianym zostać. Zdaje mi się, że przychylne słowo p. Kraszewskiego byłoby dla sądu publicznego bodźcem bardzo możnym. Nie mam żadnych praw prosić go o nie i sądzę, że udzielonym ono będzie daleko chętniej i łatwiej Panu niż mnie. Całą zresztą sprawę tę przedstawiam Panu w kształcie propozycji pewną będąc, że Pan lepiej ode mnie zna puls opinii publicznej u nas i z większą kompetencją roz[s]trzygnie o potrzebie lub zbyteczności proponowanego przeze mnie kroku. Uważam sobie za miły obowiązek bardzo uprzejmie podziękować Szanownemu Panu za ładny druk powieści mojej, który co do korekty nic nie pozostawiając do życzenia, szczególniej uświetnionym został długim szeregiem rysunków p. Andriollego. Jeżeli Sz[anowny] Pan udzielić mi zechce kilku słów odpowiedzi, wdzięczną Mu będę za uwiadomienie mię, jak prędko Meir Ezofowicz wyjdzie w świat w oddzielnym wydaniu?

Chciej Pan przyjąć wyrazy wysokiego szacunku i szczerze przyjaznych pozdrowień.

El. Orzeszkowa

Grudzień 1878 r., Grodno

Szanowny Panie

Racz Pan przede wszystkim przyjąć szczere i serdeczne powinszowania tak dla siebie, jak dla żony Swej, której uprzejmej pamięci poważam się przypomnieć. Nadzwyczajnie smutno mi było, że nie mogłam tak, jakbym tego pragnęła, skorzystać z uprzejmego zaproszenia państwa Berso[h]nów i przyjąć udział w radośnej dla rodziny Państwa uroczystości. Zaproszenie to znalazło mię w chwili bardzo dla mnie ciężkiej, bo u łoża śmiertelnie chorej matki, którą też wkrótce potem miałam nieszczęście utracić. W ogóle zresztą  jesień i zima tegoroczne obdarzają mię samymi tylko smutnymi wrażeniami. Oprócz nieszczęścia, o którym już wspomniałam, dotkniętą jeszcze zostałam wielkim niepokojem o wzrok swój, który nagle odmówił mi posłuszeństwa i tym buntem swym uczynił mi na długo, kto wie, czy nie na zawsze, wszelką pracę książkową i pisarską zupełnie niemożliwą. Dla tej to przyczyny powieścią przyrzeczoną Tygodnikowi Romansów służyć Panu nie mogę i nie wiem, kiedy i czy będę mogła.

Byłabym Panu nieskończenie wdzięczną za łaskawe uwiadomienie mię o losach drugiego wydania mego Meira Ezofowicza. Czy wydanie to zaniechanym przez Sz[anownego] Pana zostało albo też spotkało się z trudnościami nieprzewidzianymi, które ukazanie się go opóźniło? Chciej mi Pan przebaczyć tę utrudzającą troskliwość moję o losy powieści tej, troskliwość, która wzmaga się we mnie bardzo prawdopodobnym przypuszczeniem, iż Meir Ezofowicz będzie może łabędzią pieśnią, kończącą krótką niestety dobę pisarskiej mej działalności.

Polecając się przyjaznej pamięci o mnie Sz[anownego] Pana, pozostaję z wysokim szacunkiem i szczerą życzliwością.

El. Orzeszkowa

d. 16 stycznia 1879 r., Grodno

Poważam się utrudzać Szanowną Redakcją bardzo uprzejmą prośbą o uwiadomienie mię, jakim jest adres pani czy panny Marii Konopnickiej, której piękne poezje Kłosy pomieszczały często w czasach ostatnich.

Mając nadzieję, że Sz[anowna] Redakcja nie zechce prośbie mej odmówić, pozostaję z wysokim szacunkiem.

El.  Orzeszkowa

8 (20) sierpnia 1879 r., Grodno

Wielmożnemu Panu Lewentalowi

Szanowny Panie

Mając zamiar z początkiem jesieni otworzyć w Wilnie zakład księgarski pod firmą EL Orzeszkowej i Spółki, udaję się tak w swoim, jak spólników moich imieniu do Sz[anownego] Pana z zapytaniem, czy, o ile i na jakich warunkach liczyć możemy na powierzanie nam rozprzedaży wydawnictw Sz[anownego] Pana? — Oddawca listu tego, p. Chełmiński, jest jednym ze spólników w rozpoczynającym się interesie, jemu też powierzyliśmy obszerne uwiadomienie Sz[anownego] Pana o szczegółach i planach przedsiębiorstwa naszego, jak też o szansach, które w prowincji naszej posiadać ono może. Co do mnie, poważam się tu tylko wyrazić nadzieję, że Sz[anowny] Pan nie zechce odmówić nam życzliwych z sobą stosunków, i prośbę, aby nadzieja ta zawiedzioną nie została.

Zarazem z żywą przyjemnością przypominam się znajomości i pamięci tak Sz[anownego] Pana, jak żony Jego, łącząc przy tym wyrazy wysokiego szacunku i szczerej życzliwości.

El. Orzeszkowa

14 VIII [18]80, Świsłocz

Szanowny Panie

Przed kilku miesiącami raczyłeś Pan objawić życzenie posiadania dla Kłosów powieści mojej. Z przyjemnością spełniam życzenie to dziś przesełając nowelę pt. Widma, a cieszyć się będę bardzo, jeśli zdobędzie ona względy Pana i miejsce w Jego piśmie.

O rychłą — jeżeli można — odpowiedź uprzejmie proszę, gdyż w razie odmowy chciałabym przed jesienią jeszcze obmyśleć dla pracy mojej umieszczenie inne.

Z wysokim szacunkiem

El.  Orzeszkowa

Adres mój zwykły: w Grodnie.

12 (24) VIII 1880 r., Świsłocz

Szanowny Panie

Czuję się w obowiązku bardzo uprzejmie podziękować Panu za przesłanie mi n[ume]ru Magazin für die Literatur etc, w którym znalazłam tak pochlebną o pracach moich wzmiankę. Mam nadzieję, iż dotychczas Widma zostały już Panu wręczone, i przesyłam prośbę, abyś Pan raczył wraz z uwiadomieniem o losach tej noweli przesłać wiadomość tyczącą się prac panny Kościałkowskiej zakomunikowanych Kłosom. Czy i kiedy malutka powiastka jej i studium o nowelistach polskich drukowanymi będą w tym piśmie?

Z wysokim szacunkiem

El. Orzeszkowa

15 (27) września 1880 r., Świsłocz

Szanowny Panie

Spóźnioną nieco odpowiedź moją chciej Pan łaskawie przypisać trwającemu dotąd pobytowi memu na wsi, zatem późniejszemu niż zwykle otrzymywaniu przeze mnie nadsyłanych mi korespondencji.

Cieszę się nad wyraz, że Widma zdobyły sobie życzliwe i tak dla mnie pochlebne uznanie Pana. Co się tyczy warunków pieniężnych, w zamian noweli tej otrzymać życzę sobie r[ubli] s[rebrnych] 300, czyli 10 r[ubli] s[rebrnych] za arkusz mego pisma, a mam nadzieję, że Sz[anowny] Pan normy tej, którą dla prac swoich od lat kilku przyjęłam, za zbyt wysoką nie poczytasz. Oprócz tego — ponieważ Widma z powodu formy swej należą do zbioru pism moich pt. Z  różnych sfer i część trzeciego tomu zbioru tegoż stanowić mają — zmuszoną jestem drugie po wydrukowaniu w Kłosach wydanie ich dla siebie zachować. Od warunku tego odstąpiłabym w takim tylko wypadku, jeśliby Szanowny Pan uważał za stosowne nowelę tę ilustracjami przyozdobić. Natenczas prosiłabym tylko o 125 egzemplarzy ilustrowanej odbitki. — Nadmienić muszę, iż zarozumiałe przypuszczenie o ilustrowaniu pracy mojej powstało mi ze słów Pana, które będąc w Warszawie miałam zaszczyt od Niego usłyszeć.

Wielką byłoby mi przyjemnością, gdybyś Sz[anowny] Pan wymienione warunki życzliwie zaakceptować zechciał i gdyby tym razem także jedna z najmniej nieudolnych prac moich pod opieką i za pośrednictwem Jego w świat wystąpić mogła.

Oczekując odpowiedzi pozostaję z wysokim szacunkiem, szczerze życzliwa

El. Orzeszkowa

Koniec wersji demonstracyjnej.

6 października 1880 r., Świsłocz

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

3 (15) października 1880 r., Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

15 (27) stycznia 1881 r., Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

1 (13) czerwca 1881, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

1 IV [18]82, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

7 czerwca 1882 r., Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

4 (16) czerwca 1882 r., Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

16 I [18]83, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

2 II [18]83, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

20 II [18]83, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

4 VII [18]83, Miniewicze

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

19 VIII [18]83, Miniewicze

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

4 IX [18]83, Miniewicze

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

19 X [18]83, Grodno 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

29 X [18]83, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

10 XI [18]83, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

1 (13) listopada 1883 r., Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

3 (15) stycznia 1884 r., Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

6 (18) stycznia 1883 r. [! 1884], Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

18 II [18]84, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

12 III [18]84, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

7 października 1884 r.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

18 I [18]85, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

2 X [18]85, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

6 XI [18]86, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

7 XII [18]86, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

23 VI [18]87, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

8 VI [18]88, Miniewicze

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

14 XI [18]88, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

25 X [18]89, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

7 X [18]90, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

14 V [18]94, Grodno 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

20 V [18]94, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

27 X [18]94, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

26 XI [18]95, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

9 II [18]97, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

26 V [18]97, Grodno

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

20 [maja] (1 czerwca) 1897 r., Grodno 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[13 lipca 1897 r., Grodno]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej