Józef Szujski

DUMANIA SAMOTNĄ GODZINĄ

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I. GODNOŚĆ NARODOWA

II. AMNESTIA POWSZECHNA. GRUNT POD ZASIEW PRZYSZŁOŚCI

III. NASZE FUNDAMENTA

IV. DWA ZBOCZENIA

DUMANIA SAMOTNĄ GODZINĄ

Niepoemata i nierozprawy

Szujski Józef

I. GODNOŚĆ NARODOWA

Wielki Boże, cóż się to ostatnich lat nie podziało z nami?! Ani okiem objąć strat ogromnych, które narodowość nasza poniosła, ani sercem przenieść bluźnierczego szyderstwa, którym świat oplwał najświętsze idee nasze.

Któż nie rozpaczał, nie wrzał gniewem, nie sromał się na Boga samego ostatnimi czasy! Komuż nie ściskała się pięść, aby przekląć ten porządek świata, gdzie siła i ciało zwycięża, a sprawiedliwość i duch potępiony bywa, gdzie strawne żołądki połykają obelgę, aby nie narazić się na szwank w obronie podeptanych praw ludzkości!

Wierzliwych i idealnych spotkała nas sroga, najsroższa jak dotąd, a bodaj ostatnia deziluzja. Z ogromu nieszczęścia czerpaliśmy nadmiar gorączkowej wytrwałości i zaufania. „Bóg nie dopuści, ludzie nie opuszczą", brzmiało w duszy najtrzeźwiejszych spośród nas. Ludzie opuścili — Bóg dopuścił.

Dopełniło się, możemy w Chrystusowe odezwać się słowa. Zadano tysiące śmiertelnych ciosów wierze ojców naszych, a nie było rycerza dawnego szyku, który by za nią walczył. W twarz cywilizacji, uobyczajeniu, postępowi rzucono siłę brutalną, zaprzeczono dziesięciowiekową narodowość. Podeptano nogami prawa własności, na których stoi każdy ład społeczny.

Jak za czasów Attyli, stało się to, co chciała przemoc. Na miliony ran, na krocie grobów rzucono szmaty dziennikarskich protestacji i usprawiedliwień, kilka świstków not dyplomatycznych i kilka obolów miłosierdzia dla głodnych i bezdomnych. Dopełniło się!...

Pozostaliśmy sami, około nas szyderstwo, obojętność, triumf przemocy i zdrady; nad nami Bóg przesłonięty ołowianymi naszej rozpaczy chmurami. Okopy naszego obozu rozwalone, stosy krwawe na nich, przerażenie w pozostałej garstce. Rozum świata maca nas za puls i kiwa głową, nad upadłymi i schorzałymi brzmi patologiczna prelekcja cynicznej i materialnej wiedzy, tego świata, a języka jej używając, możemy zawołać przed rydwanem zwycięzcy: Morituri te salutant!

W tym głosie atoli, jako w głosie pierwszych chrześcijan na cyrk wleczonych, jest nasza duma i nasze życie. Jeżeli świat materializmu i cynizmu rzucił na nas dekret zagłady, jeżeli się nas zaparł w chwili śmiertelnych zapasów, zaparł się zarazem wszystkiego, co przedstawiamy i co przedstawiać będziemy zawsze na świecie! Mamy zakładniki i rękojmie w konwulsyjnie ściśniętych dłoniach, których nam nikt nie odbierze, których nikt bezkarnie nie obraził. Mamy lary i penaty domowe, których obelga jest świętokradztwem. Z nimi idziemy w dalszy prąd dziejów, pod sąd historii!

Powaga więc i godność w nieszczęściu winny być obecnie pierwszymi przymiotami naszymi. Jak Hiobowi, przystoi nam rozmowa z Bogiem i z sobą, bo Bóg najbliższy nieszczęśliwego. Możemy się i powinniśmy oskarżać przed Bogiem, nie powinniśmy wstydzić się przed światem. Przewinienia nasze są wielkie, rachunek z sumieniem ciężki, droga poprawy trudna i długa, ale rany nasze są uczciwe, przyczyna ostatnia naszych ciosów wielka i szlachetna. Nie cierpimy wskutek własnych tylko, ale także wskutek przewinień przeszłości. Nie własne tylko spłacamy rachunki.

Co nas spotyka, jest częścią karą, częścią zaś zasługą naszą, a straszną przewiną innych. W innym społeczeństwie, w innej doskonalszej epoce, nie byłby spotkał los tak srogi. Inne, doskonalsze społeczeństwo wypłacić nam musi długi swoje z obecnej chwili. Przystoi nam więc spokój i powaga na zewnątrz. Przystoi nam duma szlachetna wobec tych, co sprawiali urząd.., lub zajmowali stanowisko obojętnych widzów na hecy ludzkiej...

Kto ma bodaj trochę poczucia narodowego lub tylko ludzkiego, ten nie zaprzeczy słuszności uwag naszych. Cóż więc powiedzieć o tych, co nie mieli nic pilniejszego, jak wobec widzów i poganiaczy cyrku przyjąć na siebie rolę szyderców, poliszynelów lub niewczesnych kaznodziei stronniczych! Cóż powiedzieć o tych, którzy z służby domowych bogów przeszli w ślepe bałwochwalstwo przygniatającej przemocy! Cóż powiedzieć o tych, o których nie wiadomo, czy w nieszczęściu obecnym widzą nieszczęście narodu, czy triumf swego przeczenia i swoich przewidzeń, niestety bardzo skrzętnie w stanowczej chwili ukrywanych?

Cóż powiedzieć o tej lekkomyślnej gawiedzi, która katastrofę dramatu powitała jako pożądany moment wrócenia do bezmyślnego życia ubarwionego butelką, preferansem i balikami?!

Pierwsi zasłużyli na pogardę, jakiej godni ludzie, w których egoizm, pycha lub głupstwo wytępiły' nie tylko uczucie narodowe, ale nawet proste poczucie osobistej godności. Drudzy, zbiegli spod ojczystego sztandaru, słyszą od owej przemocy co dzień słowo: za późno! które ich nawrócić powinno. Za trzecich odpowiedzą ludzie z rozumem i sercem, których nie braknie w kraju.

Oni to powinni zawsze i wszędzie uderzać w ton poważny, głęboki, uroczysty, który dzisiejszej chwili przystoi.

Po wielkich wstrząśnieniach, po wielkiej ruinie, skoro minęła chwila pierwsza osłupienia i słabości, czas nam spojrzeć w oczy złemu, zmierzyć je i wziąć się do pracy około własnego ratunku. Jak tragicznie komiczną, głupią i zbrodniczą rzeczą byłoby przedłużanie anormalnego stanu, z któregośmy wyszli, tak opłakanym byłoby obłędem i grzechem bezczynność i rozbicie wziąć za stan normalny.

Przeczenie tego, co się stało, wyrzekanie nie doprowadzi nas do niczego; z energią muskularnej natury winniśmy się zerwać, uczynić obrachunek ze sobą, a przegrawszy tyle w walce materialnej, zebrać wszelką moralną broń do szybkiej i stanowczej obrony. Nie słuchajmy tych złowieszczych ptaków, co osłabieniu i bezczynności naszej pobłażają, mówiąc, że naturalnym, wynikiem gorączkowej akcji jest upadek i omdlenie, którzy podniesienie z tego upadku rachują na lata; patrzmy raczej na energię przeciwników i z niej czerpmy godny naśladowania przykład.

Po takich klęskach, jeżeli opamiętanie szybko nie nastąpi, mogłoby długoletnie nastąpić obumarcie, a nam ani na chwilę obumierać nie wolno, bo fizycznie tylko, a nie moralnie zostaliśmy pobici...

„Trzeba wrócić do stanu normalnego", odzywają się głosy tych, którzy mówią za zrzuceniem żałoby, szat polskich, a często i za innymi rzeczami.

„Zgoda!" — odpowiadamy na to, zastrzegając sobie obszerne tego normalnego stanu określenie. Nie polega on na zrzuceniu zewnętrznych oznak przeszłości lub na umyślnym przedrzeźnianiu jej demonstracyjnym strojem, nie na cynicznym bluźnieniu i wypieraniu się wszelkiej solidarności z narodowym, wczoraj, ale na silnym poczuciu strasznej i groźnej chwili obecnej.

Nikczemny jest każdy polityczny fetyszyźni, który kruszy bożki wczoraj stawiane, aby dzisiejszym składać obiaty. Stan normalny na dzisiaj — to godna odpowiedź narodu na anormalne stosunki, w które go świat postawił, to powaga nieszczęścia, to głębokie poczucie klęski, która nie nas samych, ale wiarę i cywilizację chrześcijańską dotknęła. Stan normalny na dzisiaj — to praca indywidualna każdej jednostki i całego społeczeństwa nad skrzętnym przechowaniem, rozszerzeniem i wzbogaceniem spuścizny ducha narodowego. Stan normalny na dzisiaj — to zapobiegliwość około pozostałego w rękach ojczystych majątku, to duch asocjacji, wywołany wspólnym niebezpieczeństwem, to pieczołowitość około krajowych instytucji, to staranne wyzyskiwanie każdej moralnej lub materialnej piędzi ziemi dla powszechnego dobra. Stan normalny na dzisiaj — to wyzyskiwanie stateczne i pilne wszystkich dróg w celu uobyczajenia ludu, podniesienia oświaty, to utworzenie na miejsce dwóch stronniczych, walczących ze sobą, szkodliwych prądów opinii, jednego silnego, średniego, beznamiętnego a zmuszającego do bezwarunkowego posłuchu.

Przy takim stanie normalnym możemy zrzucić suknie żałobne, a komu narodowa wadzi szata i narodową szatę... O zewnętrzność nie będzie nam chodzić, bo wewnętrznych warunków pewni będziemy.

Wysyłając to pierwsze „dumanie" w świat, spotkam się zapewne z głosami wielu: „Morały i znowu morały!" Tak jest — odpowiadam śmiało, znowu morały! Nie patrzcie, skąd one pochodzą; odrzućcie, które zbyteczne; przyjmijcie, które potrzebne. Nie mamy innej broni, prócz morału, innego ratunku, prócz zastosowania morału!

Dwie drogi ścielą się każdemu: jedna bezmyślna, rozpaczna, godności narodowej i ludzkiej zarówno przeciwna, rachująca dnie podług znikomych przyjemności ludzkiego żywota, bez widoków na przyszłość; druga trudna, znaczona potem i krwią codziennej pracy, ale jedynie godna obywatela narodu. Na pierwszą prowadzą rozumowania materialistów, głosy cynizmu i apostazji politycznej, drugiej przyświeca skromne słowo przestrogi, które wszyscy zarówno w sercu słyszymy, a które ten lub ów człowiek dobrej woli wypowiada.

Pierwszym tym słowem, powtarzamy raz jeszcze, niech będzie hasło: Godność narodowa, pokora i skrucha wobec rządów Opatrzności, spokojna duma wobec naszego nieszczęścia i porządku ludzkiego na świecie. Tout est perdu, hors d'honneur, powiedział rycerski król, powracając z bitwy straconej, my powiedzmy po chrześcijańsku: Straciliśmy wiele, aleśmy nie stracili wiary w Boga i siebie!

Koniec wersji demonstracyjnej.

II. AMNESTIA POWSZECHNA. GRUNT POD ZASIEW PRZYSZŁOŚCI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III. NASZE FUNDAMENTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV. DWA ZBOCZENIA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej